Bạc Đạn Bánh Xe Nâng Bị Hỏng: Tiếng Ù, Bánh Rơ, Nóng Trục, Khi Nào Phải Thay

Xe chạy càng nhanh tiếng ù dưới gầm càng rõ, bánh xe lắc nhẹ khi kích lên khỏi mặt sàn, trục bánh nóng hẳn sau một ca làm. Đây là dấu hiệu bạc đạn, còn gọi là vòng bi, của bánh xe đã mòn, khác hẳn lỗi bánh PU mòn hay phanh bó. Bài này giúp bạn khoanh vùng đúng trước khi gọi thợ.

Nhiều kho chỉ để ý tới bạc đạn bánh xe khi nó đã kêu to hoặc bánh gần rớt khỏi trục. Tiếng ù tăng dần theo tốc độ thường xuất hiện trước đó khá lâu, nhận ra sớm giúp bạn thay đúng một vòng bi với chi phí thấp, thay vì để kéo theo cả trục hoặc nguyên cụm bánh.

Bài này tách riêng đúng phần vòng bi nằm trong lòng bánh xe, bánh lái, bánh tải, bánh dẫn động hay bánh đỡ của xe đứng lái, khác lớp cao su hoặc PU mòn bên ngoài, và khác bạc đạn ở khung nâng hay trong motor.

Bạc đạn bánh xe nâng nằm ở đâu, khác bạc đạn khung nâng và bạc đạn motor ra sao

Bạc đạn bánh xe là vòng bi lắp trong lòng bánh, cho bánh quay tự do quanh trục mà không để kim loại ma sát trực tiếp lên kim loại. Xe nâng có nhiều vị trí bánh mang vòng bi riêng: bánh dẫn động gắn liền motor kéo, bánh lái ở phía đánh lái, và với xe đứng lái còn có bánh tải nằm dưới càng nâng. Muốn biết rõ từng vị trí bánh với loại cao su, PU hay bánh hơi hợp mặt sàn nào, bạn xem thêm bài bánh xe nâng các loại, khi nào phải thay.

Dễ nhầm nhất là với bạc đạn khung nâng, vòng bi trong các con lăn dẫn hướng khung khi nâng, hạ hoặc nghiêng. Cụm này chúng tôi từng xử lý một ca thực tế, kể gọn trong bài sửa chữa xe nâng tại TP.HCM: sau một thời gian sử dụng, khung nâng bị hư hỏng phần bạc đạn và cần thay thế. Vị trí khác hẳn bánh xe, và tiếng chỉ phát ra khi nâng, hạ hoặc nghiêng khung, im hẳn lúc xe chỉ chạy tới lui.

Bạc đạn motor kéo là chuyện khác nữa, nằm trong lòng motor để đỡ rotor quay. Tiếng ù ở đây gắn theo tốc độ motor quay, thường kèm nóng motor rõ và có thể liên quan cuộn dây hay chổi than, bạn xem thêm bài xe nâng điện bị nóng nếu nghi đúng hướng này. Bài bạn đang đọc chỉ nói về bạc đạn nằm trong bánh xe, phần hay bị gộp chung rồi đổ oan cho motor hoặc cho bánh mòn.

Tiếng ù, tiếng gào tăng theo tốc độ: dấu hiệu rõ nhất

Dấu hiệu dễ nhận ra nhất là tiếng ù hoặc gào liên tục phát ra từ phía bánh xe, nhỏ lúc chạy chậm và rõ dần khi tăng tốc. Khác tiếng lạch cạch rời rạc hay tiếng rít chỉ xuất hiện lúc nâng tải, tiếng này đi cùng suốt quá trình xe chạy, không phụ thuộc bạn có nâng hạ gì hay không.

Một điểm ít người để ý: tiếng ù thường đổi âm lượng khi đánh lái hoặc vào cua. Vào cua một hướng tiếng lớn hẳn lên, đổi hướng tiếng nhỏ xuống, vì tải dồn sang bên bánh có vòng bi yếu khi xe nghiêng người, giúp bạn đoán được bên nào trước khi kích xe lên kiểm tra.

Ở giai đoạn mòn nhẹ, tiếng chỉ là một tiếng ù đều, nghe như máy xay bị nghẹt. Để lâu hơn, bi và rãnh lăn bên trong đã mòn sâu, tiếng chuyển sang gằn hoặc nghiến rõ hơn do kim loại bắt đầu chạm kim loại, không còn là sắp hỏng mà là đang hỏng. Muốn phân loại đầy đủ các kiểu tiếng khác trên xe nâng để khỏi nhầm nguồn gốc, bạn đọc thêm bài nghe tiếng đoán bệnh xe nâng.

Ba dấu hiệu đi kèm cần kiểm thêm: bánh có độ rơ, trục nóng, mỡ chảy đen

Tiếng ù là dấu hiệu dễ nghe nhất, nhưng ba dấu hiệu dưới đây giúp bạn chắc chắn hơn trước khi kết luận.

Bánh có độ rơ: kích bánh nghi ngờ rời khỏi mặt sàn, cầm vành bánh lắc theo cả chiều ngang và chiều dọc so với trục. Bánh còn tốt hầu như không nhích, bánh có vòng bi đã mòn cho bạn cảm nhận một khoảng rơ rõ tay, đôi khi kèm tiếng lạch cạch nhẹ khi lắc.

Trục hoặc mâm nóng bất thường sau một ca chạy: sờ quanh ổ bi từng bánh rồi so sánh với nhau. Bánh khô mỡ hoặc đã rỗ nóng hơn hẳn các bánh còn lại do ma sát tăng ngay tại ổ bi, khác với nóng do phanh điện từ không nhả hết, vì vị trí đó gần cụm phanh hơn là đúng tại ổ bi trong lòng bánh.

Mỡ chảy ra đen quanh phớt chắn: mỡ mới thường có màu vàng hoặc nâu sáng, mỡ đã lẫn mạt kim loại từ bi và rãnh lăn bị mòn sẽ chuyển màu đen xám. Thấy mỡ đen rỉ ra ngoài phớt là dấu hiệu phớt đã hở hoặc chính vòng bi bên trong đã bắt đầu mòn kim loại. Một bánh có vòng bi đã rơ rõ cũng thường kéo theo xe đi lệch về một bên, vì bánh đó quay nặng hơn hẳn bánh còn lại.

Cách tự khoanh vùng tại kho: kích bánh lên, xoay tay, lắc, so nhiệt độ

Bạn không cần đồ nghề chuyên dụng để thu hẹp nghi vấn trước khi gọi thợ, chỉ cần làm đúng thứ tự, trên nền phẳng, xe đã tắt nguồn và cài chắc an toàn.

• Kích lần lượt từng bánh nghi ngờ rời khỏi mặt sàn, không kích nhiều bánh cùng lúc nếu bạn chưa quen thao tác.
• Dùng tay xoay bánh thật chậm, vừa nghe vừa cảm nhận qua tay. Quay mượt đều là còn tốt, quay có cảm giác sạn hoặc khấc khấc là bi bên trong đã rỗ.
• Nắm vành bánh lắc theo chiều ngang rồi chiều dọc để phát hiện độ rơ, so với bánh đối diện cùng trục nếu nghi ngờ.
• Hạ xe, chạy thử một đoạn ngắn rồi sờ so sánh nhiệt độ các bánh với nhau ngay sau khi dừng, trước khi nhiệt kịp tản hết.

Làm xong bốn bước, bạn đã có đủ thông tin mô tả cho thợ: bánh nào rơ, bánh nào nóng, tiếng rõ khi quay tay hay chỉ rõ lúc xe chạy thật. Bảng dưới đây giúp bạn không nhầm tiếng bạc đạn bánh với các nguồn tiếng khác trên xe nâng điện.

Vì sao bạc đạn bánh xe nâng mòn nhanh bất thường

Quá tải kéo dài là nguyên nhân phổ biến nhất, vì tải vượt mức thiết kế dồn lực nén lên bi nhiều hơn mức chịu được mỗi vòng quay, rãnh lăn mòn nhanh hơn hẳn so với chạy đúng tải.

Nước và bụi lọt qua phớt chắn cũng gây hại không kém: kho ẩm, sàn đọng nước, hay rửa xe bằng vòi áp lực mạnh xịt thẳng vào bánh đều cuốn trôi mỡ bôi trơn và kéo cát bụi lẫn vào ma sát cùng bi.

Mỡ khô dần theo thời gian sử dụng, hoặc dùng sai loại mỡ ngay từ đầu, đều khiến lớp bôi trơn mất tác dụng sớm hơn bình thường. Mỡ không đúng loại chịu nhiệt có thể chảy lỏng khi vòng bi nóng lên lúc chạy liên tục, ma sát tăng vọt dù bi vẫn còn mới.

Va gờ cao, ổ gà, phanh gấp hay quay đầu gấp khi mang tải nặng cũng tạo lực va đập dồn lên bi và rãnh lăn trong một khoảnh khắc, cơ chế gây hại giống hệt gõ búa trực tiếp lên vòng bi lúc lắp. Bánh PU mòn lệch một bên cũng gián tiếp hại bạc đạn, vì tải không còn chia đều cho hai vòng bi hai bên.

Để chạy tiếp thì hậu quả ra sao, và khi nào bắt buộc phải thay

Bạc đạn mòn đi theo một chiều xấu dần nếu không xử lý: từ rơ nhẹ, khô mỡ, tiếng chuyển sang sạn rõ, rồi tới nguy cơ kẹt cứng đột ngột giữa ca hoặc gãy trục, xe mất khả năng di chuyển ngay tại chỗ, đôi khi đang mang tải. Thay một vòng bi lúc còn ù nhẹ tốn ít hơn hẳn thay cả trục khi để kẹt cứng.

Bạn nên thay ngay khi gặp một trong các dấu hiệu sau, không cần chờ đủ cả bốn: tiếng xoay tay đã chuyển từ ù êm sang sạn hoặc khấc rõ, độ rơ cảm nhận rõ tay khi lắc bánh, mỡ chảy ra đen kèm mạt kim loại, hoặc trục nóng bất thường đi cùng bất kỳ dấu hiệu nào ở trên.

Thay theo cặp hay theo trục là khuyến nghị theo kinh nghiệm thực tế, không phải quy định bắt buộc. Hai vòng bi cùng trục chịu cùng số giờ chạy, cùng tải, cùng điều kiện ẩm và bụi suốt thời gian dài, nên khi bên này đã mòn tới ngưỡng phải thay, bên còn lại thường cũng gần hết tuổi thọ dù chưa phát tiếng rõ.

Ba điều cấm khi xử lý bạc đạn bánh xe nâng

Cấm chạy tiếp khi đã nghe rõ tiếng sạn hoặc khấc lúc xoay tay. Đây không còn là giai đoạn mòn nhẹ mà là bi hoặc rãnh lăn đã tổn thương thật, kẹt cứng có thể xảy ra bất kỳ lúc nào mà không báo trước.

Cấm gõ búa trực tiếp lên vòng trong hoặc vòng ngoài khi ép bạc đạn ra hoặc vào. Lực ép phải dồn đều lên đúng vòng đang chịu lực qua dụng cụ chuyên dụng, gõ trực tiếp bằng búa để lại vết lõm nhỏ trên rãnh lăn, khiến bạc đạn mới lắp vào đã kêu ngay từ đầu dù chưa chạy được bao lâu.

Cấm dùng mỡ sai loại hoặc mỡ đã quá hạn để bơm tạm cho qua. Mỡ không đúng loại chịu nhiệt sẽ chảy lỏng sớm khi vòng bi nóng lên lúc chạy liên tục, mất tác dụng bôi trơn nhanh hơn mỡ đúng loại nên bơm tạm cũng vô ích.

Việt Cường kiểm tra bạc đạn bánh xe nâng thế nào

Chúng tôi kiểm cả bốn dấu hiệu nói trên khi tiếp nhận xe có nghi vấn bạc đạn bánh: nghe và cảm nhận khi xoay tay, đo độ rơ, so nhiệt độ các bánh sau chạy thử, và xem tình trạng mỡ qua phớt chắn. Hạng mục này cũng nằm trong quy trình bảo trì bảo dưỡng xe nâng định kỳ, giúp phát hiện sớm trước khi tiếng ù chuyển thành kẹt cứng giữa ca.

Xe nâng điện của bạn đang có tiếng ù lạ dưới gầm, bánh hơi rơ khi lắc tay, hoặc trục nóng hơn hẳn các bánh khác, gọi 0908 557 122 để được kiểm tra trước khi phải thay cả trục thay vì chỉ một vòng bi.

Câu hỏi thường gặp về bạc đạn bánh xe nâng

Bạc đạn bánh xe nâng mòn thì xe còn chạy được bao lâu nữa?

Không có mốc thời gian chung cho mọi xe, vì tốc độ mòn phụ thuộc tải trọng, môi trường và mức bạn phát hiện sớm hay muộn. Nhìn vào mức độ dấu hiệu, không nhìn vào số ngày: còn ù êm thì còn thời gian xử lý có kế hoạch, đã sạn rõ hoặc rơ rõ tay thì nên dừng và thay ngay.

Tiếng ù do bạc đạn bánh khác gì tiếng ù do motor kéo?

Tiếng ù bạc đạn bánh tăng theo tốc độ xe và đổi âm lượng khi đánh lái hoặc vào cua, vì tải trọng dồn lệch sang bên bánh yếu. Tiếng ù từ motor gắn theo tốc độ motor quay, hay kèm nóng motor rõ, và không đổi theo hướng lái. Chưa chắc thì cứ kích bánh lên xoay tay riêng từng bánh như ở phần trên.

Tự bơm mỡ bạc đạn bánh xe tại kho được không?

Bơm mỡ bổ sung định kỳ khi bạc đạn còn tốt là việc bạn tự làm được, miễn dùng đúng loại mỡ khuyến cáo. Đã nghe tiếng sạn hoặc cảm nhận rõ độ rơ thì bơm thêm mỡ chỉ đỡ ồn tạm thời, không khắc phục được phần bi hoặc rãnh lăn đã tổn thương.

Chỉ một bên bánh có tiếng ù, có cần thay cả hai bên không?

Không bắt buộc, nhưng nên kiểm cả bên còn lại trước khi quyết định. Hai vòng bi cùng trục thường chịu điều kiện vận hành gần giống nhau suốt thời gian dài, bên chưa kêu đôi khi cũng đã gần tới ngưỡng mòn, chỉ là chưa đủ để phát tiếng rõ.