Xe Nâng Kêu Bất Thường, Rung Lắc Khi Chạy: Nghe Tiếng Đoán Bệnh

Thợ lành nghề chỉ cần đứng cạnh nghe vài giây là đoán ra xe đang hỏng chỗ nào, còn người vận hành hay quản lý kho thì thường bỏ qua vì “xe vẫn chạy được mà”. Vấn đề là tiếng kêu và độ rung xuất hiện trước khi xe hỏng hẳn, không phải sau. Bài này chỉ cách nghe theo thời điểm phát tiếng, theo kiểu tiếng, và cách tự khoanh vùng an toàn tại kho trước khi quyết định gọi thợ hay để chạy tiếp.

Nghe theo thời điểm phát tiếng để biết ngay hệ nào đang có vấn đề

Tiếng kêu trên xe nâng gần như không bao giờ vô cớ. Nó luôn gắn với một thao tác cụ thể, nên câu hỏi đầu tiên không phải “tiếng gì” mà là “kêu lúc nào”. Trả lời được câu này, bạn đã khoanh vùng được một nửa.

Chỉ kêu khi nâng, hạ hoặc nghiêng khung nâng

Dấu hiệu chỉ thẳng vào hệ thủy lực: bơm, van phân phối, xy lanh nâng hoặc xy lanh nghiêng. Xe đứng yên thì im re, nhấn cần điều khiển mới có tiếng lạ. Kèm dầu rịn ở gầm hoặc quanh khung nâng, xem thêm bài xe nâng chảy dầu thủy lực để biết đúng điểm rò trước khi kết luận.

Chỉ kêu khi xe chạy tới lui, không liên quan nâng hạ

Trường hợp này rơi vào hệ truyền động: motor kéo, hộp giảm tốc, bộ vi sai (differential, bộ chia lực ra hai bánh khi xe vào cua) hoặc bản thân bánh xe. Muốn hiểu cụm này ăn khớp ra sao, xem lại bài cấu tạo và nguyên lý bộ vi sai.

Kêu ngay khi bật nguồn, cả lúc xe đứng yên không thao tác gì

Tiếng phát liên tục dù không nâng không chạy thường đến từ bơm thủy lực chạy không tải hoặc chính motor. Với xe điện, motor và bơm gắn khá gần nhau nên dễ nhầm nguồn gốc nếu không nghe kỹ. Tham khảo thêm nguyên lý hoạt động và cấu tạo motor điện để hình dung motor nằm ở đâu, nối với bơm ra sao.

Chỉ kêu khi đánh lái

Vô lăng hoặc tay lái quay tới đâu, tiếng kêu tới đó thì nhắm vào trợ lực lái, khớp nối trục lái hoặc chính bánh lái. Loại tiếng này ít nguy hiểm tức thời hơn nhóm truyền động, nhưng để lâu khiến lái nặng, khó điều khiển chính xác khi mang tải.

Phân loại theo kiểu tiếng: rít, lạch cạch, ù gằn, ken két, lụp bụp

Sau khi khoanh được thời điểm, kiểu tiếng giúp thu hẹp thêm một lớp nữa. Mỗi kiểu tiếng có một “chữ ký” riêng, nghe quen vài lần là phân biệt được.

• Rít the thé, âm cao: thiếu dầu bôi trơn ở một điểm ma sát, dây đai (belt) chùng hoặc mòn bóng, hoặc bơm hút phải không khí lẫn trong dầu (bọt khí vỡ ra do thiếu dầu, dân trong nghề hay gọi là cavitation). Rít lúc nâng tải nặng thường rõ hơn lúc không tải.
• Lạch cạch, cạch cạch đều nhịp: bulông, ốc vít lỏng rung theo chuyển động của xe, xích khung nâng chùng đập vào thanh dẫn, hoặc con lăn (roller) có điểm mòn, rỗ chạm lặp theo mỗi vòng quay. Tiếng này đều đặn, đếm được nhịp.
• Ù, gằn như tiếng máy xay bị nghẹt: dấu hiệu điển hình của vòng bi mòn (miền Nam quen gọi là bạc đạn), hoặc với xe điện có thể là motor có vấn đề ở cuộn dây hay chổi than. Ù càng lớn khi tốc độ tăng.
• Ken két, kim loại cọ kim loại: hoặc là má phanh mòn tới sát đế kim loại (nếu kèm phanh yếu, xem bài xe nâng mất phanh), hoặc là con lăn khung nâng đã khô mỡ, chạy trực tiếp kim loại lên ray sắt của khung.
• Lụp bụp, bịch bịch theo nhịp bánh xe lăn: bánh xe mòn lệch, có vết bẹp hoặc mảng phẳng một chỗ trên lốp, gặp nhiều ở xe hay phanh gấp hoặc quay đầu gấp khi mang tải nặng.

Rung lắc: rung ở đâu, chỉ về hỏng ở đó

Rung khác tiếng kêu ở chỗ bạn cảm nhận bằng tay và bằng người ngồi trên xe, không chỉ bằng tai. Vị trí rung mạnh nhất gần như luôn trùng với cụm đang có vấn đề.

Rung ở vô lăng hoặc cần lái: thường do bánh lái mòn lệch, khớp nối trục lái bị rơ, hoặc với xe dùng bánh hơi thì áp suất lốp hai bên không đều. Rung tăng rõ khi đánh lái hết cỡ một bên là dấu hiệu khá chắc chắn cho nhóm này.

Rung ở khung nâng khi nâng lên cao: phần lớn do con lăn khung nâng đã mòn để lại khe hở, hoặc độ căng của hai sợi xích khung nâng không đều khiến khung lắc lệch một bên. Cũng có thể chỉ do tải đặt lệch tâm càng chứ không phải lỗi cơ khí, nên thử nâng lại với tải đặt đúng tâm trước khi kết luận. Nếu rung đi kèm khung không lên hết hành trình, xem thêm bài xe nâng không nâng lên được, nâng yếu.

Rung cả thân xe khi chạy, rõ nhất lúc chạy nhanh trên nền phẳng: thường là bánh xe mòn lệch hoặc có vết bẹp, mất cân bằng ở cụm motor hoặc bánh, hoặc vòng bi bánh đã rơ. Loại rung này dễ nhầm với nền kho gồ ghề, nên cách phân biệt đơn giản nhất là chạy thử trên đúng một đoạn nền phẳng, so sánh với xe khác cùng loại chạy qua đoạn đó.

Cách tự khoanh vùng an toàn tại kho trước khi gọi thợ

Không cần đồ nghề chuyên dụng, chỉ cần vài bước quan sát có hệ thống là đã thu hẹp được phạm vi nghi vấn, giúp thợ tới nơi sửa nhanh hơn, đỡ mất công tháo lắp dò từng cụm.

• Chạy thử không tải và có tải riêng biệt, xem tiếng kêu hoặc độ rung có khác rõ không. Nặng hơn khi có tải thường chỉ về hệ chịu lực (thủy lực, truyền động, bánh); không đổi theo tải lại nghiêng về vòng bi hoặc motor.
• Nâng không tải, nghe riêng, tách khỏi tiếng động cơ kéo hay tiếng bánh xe lăn trên nền, để xác định tiếng đúng từ cụm nâng hạ hay không.
• Xe đã dừng hẳn, cài phanh chắc chắn, quay từng bánh bằng tay (nếu có kích hoặc nâng cầu an toàn) xem có rơ, có tiếng lạo xạo bên trong không.
• Nhìn độ căng xích khung nâng, so hai bên trái phải xem có bên nào chùng hơn hoặc lệch cao thấp rõ không.
• Sờ nhiệt vòng bi bánh và vòng bi motor SAU KHI đã tắt máy, để nguội bớt, tuyệt đối không sờ khi xe vừa chạy nóng liên tục, dễ bỏng. Vòng bi nóng bất thường so với các bánh còn lại là dấu hiệu đáng lưu tâm.
• Ghi lại ba thông tin trước khi gọi thợ: kêu ở tốc độ nào, có tải hay không, tần suất xảy ra. Ba dữ kiện này giúp thợ định hướng ngay từ điện thoại.

Để lâu thành nguy hiểm thật, không phải doạ suông

Không phải tiếng kêu nào cũng cần dừng xe ngay lập tức, nhưng một số dấu hiệu nếu để kéo dài sẽ chuyển từ chuyện tốn tiền sửa sang chuyện an toàn thật sự.

Xích khung nâng rão hoặc lệch căng nếu không chỉnh lại, về lâu dài có thể trượt khỏi puly hoặc đứt khi đang mang tải, khiến càng rơi bất ngờ. Con lăn khung nâng mòn hết bề mặt làm khung rung mạnh, có thể kẹt giữa hành trình hoặc lệch khỏi ray dẫn. Vòng bi bánh mòn nặng, ù gằn rõ, nếu vẫn tiếp tục chạy có nguy cơ bánh kẹt cứng đột ngột hoặc lỏng ra khi xe đang mang tải, nguy hiểm cho cả người lái lẫn hàng hoá xung quanh.

Nói vậy không có nghĩa cứ nghe tiếng lạ là phải dừng xe. Chỉ cần nhớ: cái nào rơi vào nhóm xích, con lăn khung nâng hoặc bạc đạn bánh mà đã có dấu hiệu nặng như trên thì ưu tiên xử lý sớm, đừng đợi tới lúc xe không chạy nổi mới gọi thợ.

Việc tự xử lý được tại kho và việc nên để thợ

Tự làm được: bơm mỡ định kỳ cho con lăn khung nâng và các khớp chuyển động, siết lại bulông, ốc vít đã phát hiện lỏng, vệ sinh bụi bẩn bám quanh xích và con lăn, thay bánh xe đã mòn theo đúng cỡ nếu kho có sẵn người quen thao tác, châm thêm dầu thủy lực khi mức dầu chỉ hụt nhẹ.

Nên để thợ chuyên: thay bạc đạn bánh hoặc bạc đạn motor (cần dụng cụ ép chuyên dụng, tháo sai cách dễ hỏng trục), thay bạc đạn khung nâng khi khung đã rơ và kêu rõ (chúng tôi có ghi lại một ca thay bạc đạn khung nâng thực tế tại TP.HCM), căn chỉnh lại độ căng hai sợi xích khung nâng cho đồng đều, kiểm tra sâu motor kéo và hộp giảm tốc. Nghi tiếng kêu liên quan lỗi điều khiển tốc độ (xe giật cục kèm tiếng lạ khi tăng ga) thì cần kiểm tra cả board mạch điều khiển. Phụ tùng thay thế như vòng bi, con lăn, xích cần đúng thông số theo dòng xe, xem thêm ở trang phụ tùng xe nâng.

Việt Cường có xưởng sửa chữa xe nâng điện riêng, làm được từ khung nâng, bạc đạn, xích nâng tới board mạch và motor. Chưa chắc tiếng kêu nghiêm trọng tới đâu, gọi trước để được hướng dẫn khoanh vùng qua điện thoại cũng được, không nhất thiết phải mang xe tới ngay.

Phòng ngừa lâu dài: lịch bơm mỡ, kiểm xích, thay bánh đúng lúc

Xử lý xong một lần tiếng kêu chỉ giải quyết phần ngọn nếu không giữ thói quen kiểm tra định kỳ. Bơm mỡ cho con lăn khung nâng và các khớp chuyển động đúng chu kỳ khuyến cáo giúp giảm hẳn nguy cơ ken két do khô mỡ. Nhìn nhanh độ căng và tình trạng xích khung nâng trước mỗi ca làm chỉ mất vài chục giây nhưng phát hiện sớm dấu hiệu lệch hoặc rão. Bánh xe mòn tới mức bắt đầu gây rung nên thay trước khi xuất hiện vết bẹp rõ, đừng đợi tới lúc rung mạnh mới thay, lúc đó vòng bi và trục lái thường đã bị vạ lây theo.

Muốn xây một lịch kiểm tra định kỳ đầy đủ hơn cho toàn bộ xe, không riêng phần gây tiếng kêu, xem thêm bài quy trình bảo trì, bảo dưỡng xe nâng điện.

Câu hỏi thường gặp

Xe nâng kêu nhưng vẫn chạy bình thường có cần dừng ngay không?
Không phải lúc nào cũng cần dừng ngay. Tiếng kêu nhẹ, không tăng theo tải, không kèm rung mạnh thì có thể chạy tạm và lên lịch kiểm tra sớm. Riêng ù gằn rõ ở vòng bi, ken két kim loại liên tục, hoặc rung mạnh ở khung nâng khi mang tải thì nên dừng và kiểm tra trước khi chạy tiếp.

Tiếng kêu chỉ xuất hiện lúc mới khởi động, chạy một lúc thì hết, có bình thường không?
Thường liên quan tới dầu, mỡ bôi trơn chưa kịp “đến” các điểm ma sát khi máy còn nguội, hết sau vài phút là dấu hiệu ít đáng lo hơn tiếng kêu kéo dài suốt ca. Lặp lại đều đặn mỗi ngày thì vẫn nên báo thợ kiểm tra mức dầu, mỡ định kỳ.

Rung nhẹ ở vô lăng khi chạy nhanh có phải luôn là hỏng bánh?
Không hẳn. Có thể do áp suất lốp hai bên không đều (xe bánh hơi) hoặc nền kho không phẳng đúng đoạn đó. Cách kiểm tra nhanh là chạy qua cùng đoạn nền bằng xe khác, xe khác không rung thì mới nghiêng về lỗi ở chính chiếc xe đang kiểm tra.

Xe nâng gặp sự cố khác ngoài kêu và rung thì tra ở đâu?
Nếu xe không chạy được, xem bài xe nâng điện không chạy, không di chuyển được. Nếu táp-lô có đèn báo bật sáng cùng lúc với tiếng kêu, tra thêm ở bài đèn cảnh báo trên xe nâng điện để đọc đúng tín hiệu trước khi kết luận.

Nếu bạn đang phân vân chưa rõ tiếng kêu hoặc độ rung trên xe nhà mình đến từ đâu, gọi hotline 0908 557 122 để Việt Cường tư vấn hướng khoanh vùng trước khi mang xe tới. Xưởng sửa chữa xe nâng điện của Việt Cường ở 856 QL1A, P. Linh Trung, TP. Thủ Đức, làm được từ khung nâng, bạc đạn, xích nâng đến board mạch và motor. Xem thêm các hạng mục dịch vụ sửa chữa xe nâng tại Việt Cường.