Xe Nâng Điện Chỉ Tiến Không Lùi (Hoặc Chỉ Lùi Không Tiến): Chạy Được Một Chiều Thì Hỏng Ở Đâu

Xe nâng điện vẫn chạy mượt một chiều, chỉ riêng tiến hoặc riêng lùi là không nhận lệnh. Vì motor kéo và board vẫn làm việc tốt ở chiều chạy được, lỗi hầu như chắc chắn nằm ở mạch chọn hướng, không phải ở phần công suất chính của xe.

Nhiều người nghe “xe chỉ chạy một chiều” lại tưởng nặng hơn xe đứng im hoàn toàn. Thực ra đây là tin dễ thở hơn.

Vì sao chạy được một chiều lại là tin mừng, chứ không phải nặng hơn

Motor kéo, phần mạch công suất chính trên board và bình ắc quy đều phục vụ chung cho cả hai chiều chạy. Xe vẫn đi ngon ở một chiều nghĩa là ba phần này đang ổn.

Lỗi còn lại khu trú đúng vào mạch chọn hướng, tức là phần quyết định dòng điện lớn chảy theo chiều nào, không phải phần tạo ra dòng điện đó. Bài xe nâng điện không chạy, không di chuyển được đã viết về trường hợp mất hẳn cả hai chiều, do nguồn hoặc khóa an toàn chưa thoả. Bài này đi sâu đúng trường hợp còn lại: bạn vẫn chạy được, chỉ một chiều là không chịu đi.

Cũng nên loại trừ chân ga ngay từ đầu. Chân ga chỉ báo mức tốc độ, tín hiệu đó dùng chung cho cả tiến và lùi, nên chân ga hỏng thường kéo theo cả hai chiều cùng yếu hoặc giật, không riêng một chiều. Nếu bạn đang phân vân giữa hai lỗi này, bài lỗi chân ga xe nâng điện đã nói kỹ cách tách bạch hai trường hợp.

Cần số, rơ le, dây và giắc tín hiệu hướng: nhóm mạch nhỏ dễ bị bỏ qua

Cần số xe nâng điện có ba vị trí: trung gian, tiến, lùi. Mỗi vị trí đóng một tiếp điểm tín hiệu rất nhỏ, chỉ mang dòng điều khiển để báo cho board biết bạn muốn đi hướng nào, hoàn toàn khác với dòng lớn chảy vào motor.

Tiếp điểm nhỏ này mòn dần theo số lần gạt cần, thường không đều hai phía: kho nào phải lùi ra nhiều hơn tiến vào, phía lùi sẽ mòn trước. Mòn hẳn hoặc lá đồng bên trong gãy, gạt cần sang phía đó coi như gửi một tín hiệu rỗng, board không nhận được lệnh nào để làm tiếp, dù phía còn lại vẫn gửi tín hiệu tốt như thường.

Một số dòng xe còn có thêm một rơ le trung gian nhỏ hơn, đứng giữa cần số và công tắc tơ để cách ly mạch, cũng chia hai nhánh riêng theo hai chiều. Dây dẫn và giắc nối trên đường tín hiệu hướng cũng là điểm yếu hay bị bỏ qua: mỗi nhánh đi riêng một đường dây, một giắc cắm, nên giắc của đúng một nhánh oxy hóa, ẩm, hoặc lỏng chân thì chỉ chiều đó yếu đi hoặc mất hẳn. Chúng tôi đã viết riêng về tình trạng này trong bài giắc nối dây điện xe nâng bị oxy hóa, đáng chú ý là lỗi kiểu này thường chỉ lộ khi xe đang có tải hoặc đang rung, đo lúc xe đứng yên lại thấy bình thường.

Hai công tắc tơ riêng cho tiến và lùi, vì sao một bên mòn trước bên kia

Khác với cần số chỉ gửi tín hiệu nhỏ, công tắc tơ chọn hướng mới là nơi đóng cắt dòng điện lớn chảy vào motor theo đúng chiều bạn chọn. Xe nâng điện thường có hai cái tách riêng, một cho tiến một cho lùi, đặt cạnh nhau trong hộp điều khiển.

Chúng tôi đã giải thích cơ chế hồ quang làm rỗ tiếp điểm trong bài công tắc tơ xe nâng điện: mỗi lần đóng cắt dòng lớn sinh ra một tia hồ quang nhỏ, làm bề mặt tiếp điểm mòn dần. Điều bài đó chưa nói kỹ là vì hai công tắc tơ hoạt động độc lập, chúng mòn không đều nhau.

Công tắc tơ hướng nào đóng cắt nhiều hơn sẽ mòn trước, ví dụ xe thường xuyên lùi ra khỏi kệ hàng cao hơn là tiến vào thì công tắc tơ lùi mòn trước. Tới ngưỡng rỗ nặng, tiếp điểm không còn dẫn điện tốt dù cuộn hút vẫn kéo đóng đúng lúc, bạn vẫn nghe tiếng “cạch” nhưng dòng không qua được, hoặc qua chập chờn.

Trường hợp nặng hơn, cuộn hút của riêng công tắc tơ đó cháy hoặc đứt ngầm. Lúc này gạt cần sang chiều đó sẽ không nghe tiếng “cạch” nào cả, trong khi chiều còn lại vẫn cạch đều như cũ.

Hai khả năng ít người nghĩ tới: logic an toàn trên board và lỗi cài đặt sau khi thay board

Đây là hai hướng đáng xem xét khi đã kiểm hết phần cơ, điện cơ bản mà vẫn chưa ra bệnh. Board điều khiển của một số dòng xe nâng điện được lập trình chỉ cho phép chạy lùi khi vài tín hiệu an toàn khác đang đúng trạng thái, chẳng hạn cảm biến ghế đã nhận người ngồi, phanh tay đã nhả, hoặc mạch chuông, đèn báo lùi đang hoạt động tốt. Một trong các tín hiệu đó lỗi hoặc đứt ngầm, board có thể khóa hẳn chiều lùi như cách tự bảo vệ, dù phần mạch công suất của chiều đó vẫn hoàn toàn tốt. Cơ chế cụ thể khác nhau khá nhiều theo hãng và đời máy, nên tra đúng tài liệu kỹ thuật của model đang dùng, đừng suy từ xe khác sang.

Cách nhận biết: xem còi hoặc đèn báo lùi, nếu xe có sẵn, có hoạt động đúng lúc bạn gạt cần sang lùi không, im luôn thì khả năng này càng rõ. Bài đèn cảnh báo xe nâng điện nói thêm về cách đọc các đèn biểu tượng trên bảng đồng hồ.

Hướng thứ hai thường xuất hiện ngay sau một lần sửa khác, không phải tự nhiên phát sinh giữa lúc xe đang chạy bình thường. Sau khi thay board điều khiển mới hoặc nạp lại chương trình cho board cũ, một số tham số liên quan tới giới hạn tốc độ hoặc cho phép từng chiều có thể bị đặt sai, khiến một chiều bị giới hạn gần như bằng không trong khi phần cứng hoàn toàn lành. Xe chỉ mất một chiều đúng sau một lần thay board hay can thiệp phần điều khiển gần đây thì nên nghi hướng này trước. Bài sửa board mạch xe nâng điện nói thêm về các lỗi thường gặp của cụm này.

Bảng khoanh vùng nguyên nhân theo dấu hiệu quan sát được

Bảng dưới đây giúp bạn khoanh vùng nhanh, dựa trên đúng những gì bạn nghe và nhìn thấy khi gạt cần.

Đối chiếu tài liệu kỹ thuật đúng model xe trước khi tháo hay chỉnh, đừng áp dấu hiệu của xe khác vào xe mình.

Phép thử tại kho trước khi gọi thợ

Trước tiên, đưa xe tới nền phẳng, không tải trên càng, tắt ga hoàn toàn. Gạt cần sang chiều đang chạy tốt, lắng nghe và nhớ kỹ tiếng “cạch” của công tắc tơ ngay lúc gạt, đây là âm thanh chuẩn để so sánh ở bước sau.

Tiếp theo, gạt cần về trung gian, rồi gạt sang chiều đang gặp lỗi, vẫn đứng ở vị trí lắng nghe như cũ. Có tiếng “cạch” giống hệt chiều vừa thử mà xe vẫn không đi, nghi tiếp điểm công tắc tơ rỗ nặng hoặc dính chặt. Hoàn toàn im lặng, không một tiếng “cạch” nào, nghi tín hiệu không tới được cuộn hút, có thể từ cần số, dây, giắc, hoặc rơ le trung gian. Cùng lúc đó, để ý luôn bảng đồng hồ có hiện đèn báo lỗi hay mã nào mới xuất hiện không, ghi lại đúng mã đó trước khi xoá, và nếu xe có còi hoặc đèn báo lùi riêng thì kiểm luôn xem nó có kêu hoặc sáng đúng lúc gạt sang lùi không.

Làm xong các bước trên, bạn đã có đủ thông tin để mô tả chính xác cho thợ: chiều nào hỏng, có tiếng “cạch” hay không, có mã lỗi hay không. Đừng tháo công tắc tơ hay tự đấu nối thử nếu chưa quen việc này, phần đo sâu hơn nên để thợ có đồng hồ chuyên dụng làm tiếp.

Điều tuyệt đối không được làm khi xe chỉ chạy một chiều

Có một cách “chữa tạm” một số nơi từng làm: nối tắt trực tiếp hai đầu tiếp điểm của công tắc tơ đang hỏng, bỏ qua luôn vai trò đóng cắt của nó. Đây là việc tuyệt đối không được làm, dù chỉ để chạy tạm một buổi.

Nối tắt kiểu này xoá luôn khả năng cắt dòng khi bạn buông cần hoặc tắt khóa, xe có thể tiếp tục trôi hoặc tự chạy ngoài ý muốn vì mạch động lực lúc này không còn ai kiểm soát việc ngắt, cùng họ với lỗi tiếp điểm dính cứng mà bài công tắc tơ đã cảnh báo là tình huống nguy hiểm phải dừng xe ngay.

Cũng tuyệt đối không chèn vật gì vào cơ cấu tiếp điểm để ép nó đóng cứng, và không tự hóan đổi cuộn hút hay tiếp điểm giữa hai công tắc tơ tiến, lùi nếu chưa chắc về thứ tự đấu dây. Đấu sai chiều dòng có thể khiến xe phản ứng ngược với cần số, nguy hiểm hơn cả tình trạng ban đầu.

Việt Cường kiểm tra mạch chọn hướng xe nâng điện thế nào

Chúng tôi đo theo đúng thứ tự: tín hiệu ra từ cần số, điện áp tới cuộn hút của từng công tắc tơ, rồi điện trở tiếp điểm khi đã đóng, trước khi tính tới khả năng ở board. Mọi số đo đối chiếu tài liệu kỹ thuật đúng model xe, không đổi đại một linh kiện rồi chờ xem có hết bệnh. Xem thêm tổng quan dịch vụ tại trang sửa xe nâng điện.

Xe của bạn đang mất hẳn một chiều, dù là tiến hay lùi, trong khi chiều còn lại vẫn chạy bình thường, gọi 0908 557 122 để được đo đúng nhánh đang lỗi, tránh đổi linh kiện nhiều lần mà vẫn chưa trúng bệnh.

Câu hỏi thường gặp về lỗi xe nâng điện chỉ chạy được một chiều

Xe chỉ lùi không tiến có nặng hơn xe chỉ tiến không lùi không?

Về bản chất mạch điện thì không, hai chiều dùng cấu trúc tương tự nên mức độ nặng nhẹ phụ thuộc bộ phận nào hỏng. Khác biệt thực tế là chiều lùi trên một số dòng xe có thêm vài tín hiệu an toàn riêng, nên đáng kiểm thêm nhóm đó nếu đúng chiều lùi bị mất.

Thay công tắc tơ một bên rồi, có cần thay luôn bên còn lại không?

Không bắt buộc nếu bên còn lại đo vẫn tốt. Hai công tắc tơ mòn độc lập theo tần suất đóng cắt riêng của từng chiều, nên bên đang chạy tốt có thể còn dùng được lâu. Chỉ nên thay cả hai nếu đo ra cả hai đã rỗ gần ngưỡng.

Đã đo tiếp điểm công tắc tơ thấy còn tốt mà xe vẫn chỉ chạy một chiều, là sao?

Tiếp điểm tốt chỉ loại trừ được một trong nhiều khả năng. Kiểm tiếp tới tiếp điểm trong cần số, dây và giắc tín hiệu của đúng nhánh đó, rồi tới khả năng logic an toàn trên board hoặc tham số cài đặt, theo đúng thứ tự đã nói trong bài.

Có thể tự hóan đổi hai công tắc tơ tiến, lùi cho nhau để biết bên nào hỏng không?

Không nên tự làm nếu chưa quen đấu nối xe nâng điện. Hai công tắc tơ tuy giống nhau về kiểu dáng nhưng đường đấu dây tới mỗi cái gắn chặt với đúng một chiều, tháo nhầm hoặc đấu sai thứ tự có thể làm xe phản ứng ngược với cần số. Đo điện áp và tiếp điểm tại chỗ như phần phép thử ở trên vẫn an toàn hơn.