Xe Nâng Điện Bị Nóng Bất Thường: Nóng Ở Bộ Phận Nào, Báo Bệnh Gì

Đang chạy giữa ca, tay lái hoặc thân xe bỗng nóng hơn hẳn mọi khi, hoặc buổi trưa nghỉ ra sờ vào đâu đó thấy nóng ran. Xe nâng điện chạy cả ngày thì nhiều cụm ấm lên là chuyện bình thường, nhưng nóng tới mức nào thì nên lo, nóng ở chỗ nào thì đang báo bệnh gì, không phải ai vận hành cũng phân biệt được. Bài này giúp bạn đọc đúng vị trí nóng để đoán đúng hướng xử lý, và biết khi nào nên dừng xe ngay thay vì cố chạy nốt ca.

Nóng tới đâu là chuyện thường, tới đâu là bất thường

Xe nâng không có đồng hồ đo nhiệt độ cho từng cụm như xe hơi, nên phần lớn anh em vận hành chỉ có thể dựa vào cảm nhận tay và mũi. Cách thực dụng nhất, không cần dụng cụ đo, là ba mốc sau.

Ấm nhẹ, sờ vẫn giữ tay được thoải mái: bình thường. Motor kéo, motor nâng, bộ công suất (khối linh kiện điện tử điều khiển dòng điện cho motor) đều sinh nhiệt khi làm việc, đặc biệt sau vài giờ chạy liên tục hoặc nâng tải nặng nhiều lần.

Sờ vào không giữ tay được quá vài giây: đáng chú ý. Chưa chắc đã hỏng ngay, nhưng cần tìm hiểu vì sao nóng hơn ngày thường, đừng bỏ qua.

Có mùi khét, khói nhẹ, hoặc nhựa cách điện đổi màu, chảy mềm: bất thường thật sự, dừng xe ngay. Đây là dấu hiệu nhiệt đã vượt xa mức làm việc bình thường, để tiếp tục chạy dễ dẫn tới cháy dây, hỏng linh kiện nặng hơn, hoặc nguy hiểm cho người vận hành.

Ba mốc này áp được cho mọi cụm trên xe. Phần dưới đây đi sâu vào từng bộ phận, vì mỗi chỗ nóng lại báo một nhóm nguyên nhân khác nhau.

Bình ắc quy nóng: lúc nào bình thường, lúc nào phải lo

Bình ắc quy nóng lên một chút ở cuối chu kỳ sạc là hiện tượng bình thường, giai đoạn này bình sủi khí nhẹ trước khi sạc đầy. Cái cần phân biệt là nóng bình thường đó với nóng bất thường.

Nóng bất thường khi sạc thường do sạc sai dòng (bộ sạc không đúng loại bình, hoặc cài sai thông số), bộ sạc lỗi không tự ngắt đúng lúc, bình đã chai (nội trở tăng, sạc vào bao nhiêu cũng sinh nhiệt nhiều hơn bình còn tốt), thiếu nước cất khiến bản cực lộ ra ngoài dung dịch, hoặc nặng hơn là một ngăn bên trong bị chập. Bài nước cất và vai trò với bình điện axit chì nói kỹ vì sao thiếu nước cất gây nóng cục bộ kiểu này.

Có một điểm an toàn bắt buộc phải nhớ: bình axit chì khi sạc sinh ra khí hydro, dễ bắt cháy nếu gặp tia lửa. Khu vực sạc bình vì vậy luôn phải thông thoáng, không để gần nguồn lửa. Bình nóng bất thường ngay trong lúc sạc thì ngắt nguồn sạc trước, không cố sạc tiếp cho xong.

Bình nóng thường xuyên còn là dấu hiệu sắp hết tuổi thọ, chai sớm hơn mức đáng lẽ có. Giữ đúng lịch châm nước cất, tránh sạc ẩu, là cách kéo dài tuổi bình thực tế nhất. Xem thêm ở bài ắc quy, bình điện xe nâng: chọn dùng và chăm sóc.

Cọc bình, giắc nối, cáp động lực nóng: điểm nguy hiểm nhất, cũng dễ phát hiện nhất

Đây là nhóm anh em vận hành hay bỏ qua nhất, trong khi lại là nhóm dễ gây cháy nhất. Nguyên lý đơn giản: chỗ nối tiếp xúc kém, ốc lỏng, hoặc bị oxy hoá thì điện trở tại điểm đó tăng lên, dòng điện lớn chạy qua sinh nhiệt ngay tại chỗ nối, chứ không phải nóng đều cả đường dây.

Dấu hiệu dễ nhận: cọc bình hoặc đầu giắc nối (phích cắm bình) ấm hơn hẳn phần dây xung quanh, có vệt ố đen, hoặc lớp nhựa cách điện mềm ra, đổi màu. Đây là chỗ nên kiểm tra bằng mắt định kỳ, vì phát hiện sớm chỉ cần siết lại ốc hoặc vệ sinh tiếp điểm, để lâu có thể cháy cả cụm dây. Tuyệt đối không sờ tay trực tiếp vào cọc bình hay giắc nối lúc xe còn cấp nguồn, ngắt phích cắm bình trước rồi mới kiểm tra. Thấy chảy nhựa hoặc ố đen rõ thì đừng tự đấu lại tạm bợ, gọi thợ kiểm tra cả đường cáp trước khi dùng tiếp.

Motor kéo, motor nâng nóng

Motor kéo (chạy xe) và motor nâng (bơm thủy lực) đều có xu hướng nóng dần khi xe chạy liên tục nhiều giờ, nâng tải nặng lặp lại, hoặc chạy trong kho thiếu thông gió. Đây là nóng theo cường độ làm việc, thường giảm lại khi xe nghỉ.

Nóng bất thường ở motor thường xuất phát từ vài nguyên nhân quen thuộc: chổi than (với dòng xe còn dùng chổi than) mòn hoặc cổ góp bẩn khiến motor kém hiệu suất, sinh nhiệt nhiều hơn để bù lại; vòng bi (bạc đạn) khô dầu mỡ gây ma sát, thường nóng kèm theo tiếng ù gằn, xem thêm bài xe nâng kêu bất thường, rung lắc; quạt làm mát gắn liền motor bẩn cánh hoặc hỏng hẳn; lưới tản nhiệt quanh motor bị bụi bịt kín làm khí nóng không thoát ra được. Muốn hình dung rõ motor nằm ở đâu trong hệ truyền động, xem lại bài nguyên lý hoạt động và cấu tạo motor điện.

Quá tải kéo dài cũng là nguyên nhân trực tiếp: nâng vượt tải trọng cho phép hoặc kéo ga liên tục ở mức cao khiến dòng điện qua motor luôn ở ngưỡng cao, nhiệt tích luỹ nhanh hơn tốc độ toả ra ngoài. Nếu motor nóng đi kèm xe yếu hẳn hoặc không lên hết tốc, tham khảo thêm bài xe nâng điện không chạy được để loại trừ các nguyên nhân khác trước khi kết luận do nóng.

Board điều khiển, bộ công suất nóng

Board điều khiển và bộ công suất (cụm linh kiện bán dẫn công suất, thường gọi tắt là MOSFET hoặc IGBT tuỳ đời máy, có nhiệm vụ đóng cắt dòng điện lớn cho motor) là cụm nhạy cảm nhất với nhiệt trong hệ điện. Linh kiện điện tử càng nóng thì tuổi thọ càng giảm nhanh, nóng lặp lại nhiều lần còn dễ gây hỏng đột ngột giữa ca thay vì báo hiệu từ từ.

Nguyên nhân phổ biến nhất không phải do board yếu, mà do đường thoát nhiệt bị chặn: bụi bám dày trên lưới tản nhiệt (heatsink) cách ly board khỏi luồng khí mát, quạt làm mát của board hỏng hoặc kẹt cánh, hoặc lớp keo tản nhiệt giữa linh kiện và tấm tản nhiệt đã khô cứng theo thời gian, không còn dẫn nhiệt tốt như lúc mới. Dòng điện cao kéo dài do quá tải hoặc do một lỗi khác trong hệ (ví dụ motor kéo dòng bất thường) cũng khiến board làm việc nặng hơn thiết kế, sinh nhiệt nhiều hơn.

Đây là hạng mục nên để thợ có kinh nghiệm kiểm tra, vì phải tháo board ra để vệ sinh đúng cách, đo kiểm linh kiện, và đánh giá có cần thay keo tản nhiệt hay thay quạt hay không. Tự ý tháo board khi chưa quen dễ làm hỏng thêm. Việt Cường có sửa board mạch xe nâng điện, xem quy trình kiểm tra và các hư hỏng thường gặp ở bài sửa board xe nâng điện.

Dầu thủy lực nóng

Dầu thủy lực nóng lên khi làm việc là bình thường, nhưng nóng nhanh hơn hẳn mọi khi, hoặc nóng ngay cả khi mới chạy một lúc, là dấu hiệu cần xem lại. Ba nguyên nhân hay gặp: mức dầu trong thùng đã thấp nên lượng dầu ít không đủ toả nhiệt kịp; lọc dầu tắc khiến bơm phải làm việc nặng hơn; hoặc van xả áp (van an toàn của hệ thủy lực) phải làm việc liên tục vì thao tác giữ cần điều khiển quá lâu sau khi càng đã chạm hết hành trình nâng hay nghiêng, khiến năng lượng dư bị xả ra dưới dạng nhiệt thay vì chuyển động.

Mức dầu hao nhanh bất thường thường là dấu hiệu đang có điểm rò rỉ, xem cách khoanh vùng chỗ rò ở bài xe nâng bị chảy dầu thủy lực. Dầu quá nóng kéo dài còn làm dầu loãng đi, giảm bôi trơn, khiến phớt xy lanh xuống cấp nhanh hơn, dễ dẫn tới rò rỉ mới. Xe vừa nóng dầu vừa nâng yếu hẳn hoặc không lên hết hành trình, xem thêm bài xe nâng không nâng lên được, nâng yếu để tách bạch nguyên nhân do nhiệt hay do lỗi khác.

An toàn khi nghi ngờ xe đang quá nhiệt

Nhiệt, điện, và dầu cùng lúc trên một chiếc xe là tổ hợp cần cẩn trọng, nên khi nghi ngờ có cụm nào đó đang nóng bất thường, làm theo thứ tự sau thay vì đoán mò.

• Không sờ trực tiếp vào cụm đang nghi nóng khi xe còn cấp nguồn hoặc còn nổ máy, nhiệt thật có thể cao hơn cảm nhận ban đầu và với cụm điện còn nguy cơ điện giật.
• Ngắt phích cắm bình trước khi kiểm tra cọc bình, cáp động lực, hoặc bất kỳ điểm nối điện nào, để nguội bớt rồi mới kiểm tra bằng mắt và tay.
• Khu vực sạc bình phải thông thoáng, tránh xa tia lửa, vì khí hydro sinh ra khi sạc dễ bắt cháy.
• Ngửi thấy mùi khét hoặc nhựa chảy, đổi màu thì dừng xe ngay tại chỗ, không cố chạy nốt việc hay chạy về xưởng xa.
• Muốn kiểm tra hệ thủy lực sau khi nghi nóng, hạ càng xuống sát đất, tắt máy, nhấn cần điều khiển vài lần để xả bớt áp trước khi mở mối nối.

Không chắc xử lý đúng cách, gọi trước để được hướng dẫn qua điện thoại vẫn an toàn hơn tự mò.

Vận hành và bố trí kho để giảm nhiệt, tránh tái diễn

Phần lớn các ca xe nóng bất thường không phải do lỗi một lần, mà tích luỹ từ thói quen vận hành và bảo trì. Vài việc đơn giản giúp giảm hẳn tần suất xe bị nóng:

• Cho xe nghỉ giữa ca thay vì chạy liên tục nhiều giờ không dừng, đặc biệt với xe phải nâng tải nặng thường xuyên.
• Không nâng vượt tải trọng cho phép, vì đây là nguyên nhân trực tiếp khiến cả motor lẫn hệ thủy lực làm việc quá ngưỡng thiết kế.
• Giữ khu vực sạc bình thoáng khí, tránh sạc trong góc kho bí, đóng kín cửa.
• Vệ sinh lưới tản nhiệt của motor và quạt làm mát board định kỳ, nhất là ở kho nhiều bụi.
• Kiểm tra nhanh mức dầu thủy lực và tình trạng cọc bình, cáp điện trước mỗi ca, chỉ mất vài chục giây nhưng phát hiện sớm được nhiều vấn đề.

Muốn xây một lịch bảo trì đều đặn cho cả xe, không riêng phần nhiệt, xem thêm bài quy trình bảo trì, bảo dưỡng xe nâng điện.

Cụm điện nóng hơn thường lệ hay đi kèm chuyện xe mau hết điện, vì cùng một gốc là dòng điện tiêu thụ tăng. Đối chiếu thêm ở bài xe nâng điện tụt bình nhanh.

Câu hỏi thường gặp

Xe nâng điện chạy nóng máy có phải lúc nào cũng hỏng không?
Không. Nhiều cụm ấm lên khi làm việc liên tục là chuyện bình thường. Chỉ đáng lo khi sờ không giữ tay được quá vài giây, có mùi khét, hoặc nhựa cách điện đổi màu, chảy mềm.

Bình ắc quy nóng khi sạc có nguy hiểm không?
Nóng nhẹ ở cuối chu kỳ sạc là bình thường. Nóng nhiều kèm mùi lạ hoặc bình phồng thì phải ngắt sạc ngay và kiểm tra, vì có thể liên quan tới sạc sai dòng, bình chai, hoặc thiếu nước cất.

Xe có đèn báo nhiệt độ không, hay phải tự sờ để biết?
Tuỳ đời xe, một số dòng có đèn cảnh báo trên táp-lô cho nhiệt độ hoặc dòng điện bất thường, xem cách đọc ở bài đèn cảnh báo xe nâng điện. Xe không có đèn báo riêng thì vẫn dựa được vào ba mốc cảm nhận tay như trong bài.

Xe nóng nhưng vẫn chạy được, có nên cố chạy hết ca không?
Chỉ ấm nhẹ thì chạy tiếp bình thường. Có mùi khét, nhựa chảy, hoặc xe yếu hẳn đi kèm nóng thì dừng ngay, chạy cố dễ làm hỏng nặng hơn, có khi từ lỗi nhỏ thành phải thay cả cụm.

Nếu bạn đang phân vân không rõ chỗ nóng trên xe nhà mình là bình thường hay đáng lo, gọi hotline 0908 557 122 để Việt Cường tư vấn hướng kiểm tra trước khi quyết định dừng xe hay chạy tiếp. Việt Cường có xưởng sửa chữa xe nâng điện riêng ở 856 QL1A, P. Linh Trung, TP. Thủ Đức, làm được từ vệ sinh, sửa board mạch, motor tới hệ thủy lực. Xem thêm các hạng mục dịch vụ sửa chữa xe nâng tại Việt Cường.