Xe Nâng Bị Chảy Dầu Thủy Lực: Rò Ở Đâu, Vì Sao Và Xử Lý Ra Sao

Buổi sáng ra kho thấy một vệt dầu loang dưới gầm xe nâng, đúng chỗ xe đậu qua đêm. Phần lớn anh em vận hành lo hai chuyện cùng lúc: xe còn an toàn để nâng hàng tiếp không, và vệt dầu đó rồi tốn bao nhiêu tiền để vá. Bài này không giúp bạn tự sửa hết mọi thứ, nhưng giúp bạn nhìn vào vệt dầu là biết nó đang báo hiệu điều gì, để quyết định đúng: chạy tạm được hay phải dừng ngay.

Vũng dầu dưới gầm xe: dấu hiệu đầu tiên và cách phân biệt với dầu khác

Xe nâng có nhiều loại dầu chạy trong người, mỗi loại rò ra mang một ý nghĩa khác nhau. Nhầm loại dầu là nhầm luôn mức độ nghiêm trọng.

Dầu thủy lực (dầu nâng hạ, dầu nghiêng khung) thường vàng nhạt tới nâu đỏ khi còn mới, sẫm dần theo thời gian dùng, sánh như dầu ăn để lâu, không nồng mùi khét. Vũng dầu loại này thường ở dưới thân xe, khu vực giữa hai trụ khung nâng (mast, nơi đặt xy lanh nâng) hoặc dưới bơm, van, gần bánh trước.

Dầu hộp số (xe dầu diesel có hộp số) màu đỏ hoặc nâu sậm, rò ở gầm giữa xe, gần cụm động cơ. Dầu phanh là hệ riêng, trong hơn, hơi vàng nhạt, dễ ăn mòn sơn nếu dính lâu, rò ở khu vực bánh xe gần heo phanh. Nếu thấy dầu rò đúng chỗ này kèm phanh bị hụt, khả năng cao là sự cố mất phanh chứ không phải chảy dầu nâng hạ. Còn nước ngưng trong như nước lã, không nhớt, bốc hơi nhanh, không để lại vệt loang có màu.

Những điểm hay rò dầu nhất trên hệ thủy lực xe nâng

Hệ thủy lực xe nâng gồm bơm hút dầu từ thùng, đẩy qua van phân phối rồi tới các xy lanh để nâng càng và nghiêng khung. Muốn hình dung rõ từng cụm này nằm ở đâu, xem lại bài cấu tạo và các bộ phận xe nâng. Có bốn điểm hay rò nhất.

Phớt (gioăng) xy lanh nâng và xy lanh nghiêng

Điểm rò phổ biến nhất. Dầu bám quanh thân ty (trục piston), ướt dần khi ty thụt vào rồi lộ ra mỗi lần ty đẩy lên: vệt dầu chạy dọc theo ty chứ không đọng thành giọt một chỗ cố định.

Ống mềm (hose) và đầu rắc co

Ống dẫn dầu áp lực cao phải gập, xoắn liên tục theo chuyển động nâng hạ, lâu ngày vỏ ống nứt chân chim hoặc cọ sát khung sắt tới mòn thủng. Đầu rắc co (chỗ ren nối ống với xy lanh, với van) hay rịn dầu nếu ren mòn hoặc lần lắp trước siết chưa đủ lực.

Van phân phối, bơm thủy lực và phớt trục bơm

Van rò thường rịn dầu quanh thân van hoặc tại các nút bịt. Bơm rò chủ yếu ở phớt trục, tức chỗ nối với motor kéo (xe điện) hoặc động cơ (xe dầu). Phớt mòn để dầu rỉ ngay tại điểm nối, thường kèm tiếng bơm hơi khác thường.

Thùng dầu, nắp thông hơi và các mối nối

Nắp thông hơi bị bụi bịt kín khiến thùng không thoát khí kịp khi dầu giãn nở vì nhiệt, áp trong thùng tăng và đẩy dầu tràn qua chính cái nắp hoặc qua gioăng nắp thùng. Mối nối đường ống hồi dầu về thùng cũng hay bị bỏ sót vì nằm khuất phía dưới.

Cách khoanh vùng chỗ rò tại kho, trước khi gọi thợ

Trước khi kết luận phải thay phớt hay thay cả cụm xy lanh, bạn tự khoanh vùng được bằng vài bước đơn giản.

• Lau sạch khu vực nghi ngờ bằng giẻ khô, rắc thêm ít bột phấn nếu có để vết dầu mới rịn hiện rõ hơn.
• Cho xe chạy không tải, nâng hạ và nghiêng khung vài lần, rồi quay lại đúng chỗ vừa lau xem chỗ nào ướt trở lại trước.
• Nâng càng lên hết hành trình, giữ nguyên vài phút xem có tự tụt xuống không. Tụt là dấu hiệu phớt xy lanh chính đã hở bên trong, nặng hơn rò ngoài đơn thuần.
• Nghe tiếng bơm lúc nâng: tiếng rít cao bất thường hoặc phải ga lâu hơn mới lên hết hành trình, thường là dấu hiệu mức dầu đã hao vì rò âm ỉ một thời gian.
• Kiểm tra que thăm hoặc vạch mức dầu, so với lần đổ gần nhất. Hao nhanh bất thường nghĩa là đang rò cả khi hệ có áp, không chỉ rò bề mặt.

Nếu xe có dấu hiệu nâng yếu hẳn hoặc không lên hết hành trình chứ không đơn thuần rỉ dầu ngoài, xem thêm bài xe nâng không nâng lên được, nâng yếu, ở đó có cách thử tải để tách lỗi điện với lỗi thủy lực. Xe đời mới còn có đèn báo trên táp-lô cho áp suất hoặc mức dầu bất thường, tra thêm ở bài đèn cảnh báo xe nâng điện.

Nguyên nhân gốc khiến phớt hỏng, ty xước, dầu rò

Chảy dầu hiếm khi tự nhiên xảy ra, luôn có nguyên nhân đứng phía sau. Biết đúng nguyên nhân mới tránh được lần rò tiếp theo, chứ không chỉ vá xong lần này rồi vài tháng sau rò chỗ khác.

• Phớt lão hoá theo thời gian: cao su hoặc nhựa chai cứng dần, mất độ đàn hồi để ôm kín ty. Xe dùng nhiều năm, phơi ngoài trời nóng ẩm càng chai nhanh.
• Ty xy lanh bị xước, rỗ: do va chạm khi kẹp hàng, đá dăm bắn vào lúc chạy ngoài sân, hoặc bụi bám trên ty bị cuốn vào trong mỗi lần ty thụt, chẳng khác gì giấy nhám mài phớt mỗi ngày.
• Dầu bẩn, lẫn cặn kim loại: lâu không thay dầu, không thay lọc, cặn mài mòn cả phớt lẫn bề mặt ty.
• Siết sai lực đầu nối: siết quá chặt làm biến dạng ren, gioăng; siết chưa đủ chặt thì rung động lâu ngày tự nới lỏng rồi rò.
• Dùng sai loại dầu: độ nhớt không đúng khuyến cáo khiến phớt không được bôi trơn đúng cách, mòn nhanh hơn.
• Quá tải, thao tác giật cục: áp suất trong xy lanh tăng vọt mỗi lần nâng ép tải, phớt chịu áp vượt mức thiết kế lâu dần biến dạng.
• Nắp thông hơi tắc: thùng không thoát khí kịp làm áp trong hệ tăng, đẩy dầu rỉ qua điểm yếu có sẵn.

Mức độ nguy hiểm: từ rò nhỏ tới tụt càng khi mang tải

Không phải chỗ rò nào cũng nguy hiểm như nhau, và không nên đoán mức độ chỉ bằng nhìn vũng dầu to hay nhỏ. Một vũng nhỏ có khi là dầu rỉ tích luỹ cả tuần từ một điểm rất chậm; trong khi chỗ rò hoạt động thật sự lúc xe nâng tải mới quyết định mức độ an toàn.

Rò nhẹ, dầu rịn từng giọt chưa nguy hiểm ngay, nhưng để lâu mức dầu tụt khiến bơm hút cả không khí lẫn dầu, giảm tuổi thọ bơm, và sàn kho dính dầu thành nguy cơ trơn trượt cho người đi bộ. Rò từ phớt xy lanh nâng chính thì khác hẳn: càng đang mang tải có thể tụt từ từ hoặc tụt đột ngột, hàng có thể rơi, thành nguy cơ tai nạn thật chứ không còn là chuyện tốn tiền sửa. Với xe dầu, dầu bắn dính vào khu vực ống xả hoặc động cơ nóng còn có nguy cơ bốc khói, tuy hiếm gặp.

An toàn khi kiểm tra rò rỉ áp suất cao: đừng dùng tay dò tìm chỗ xì

Hệ thủy lực xe nâng hoạt động ở áp suất cao, tuỳ dòng máy có thể lên tới hàng trăm bar. Một khe hở rất nhỏ ở ống hoặc đầu rắc co đủ tạo tia dầu mảnh như sợi chỉ, mắt thường khó thấy, nhưng áp lực đủ xuyên qua da như một mũi kim tiêm.

Tuyệt đối không đưa tay hay ngón tay lại gần vị trí nghi ngờ để “sờ thử xem có ướt không” khi xe còn nổ máy hoặc hệ còn áp. Muốn dò đúng điểm nghi có tia áp lực cao, dùng một miếng bìa carton hoặc tấm gỗ mỏng đưa qua trước, không bao giờ dùng tay trần.

Nếu dầu bắn dính hoặc “chích” qua da dù chỉ thấy hơi rát nhẹ, đừng chủ quan coi là trầy xước bình thường. Vết thương này bên ngoài trông rất nhỏ, nhưng dầu lọt vào dưới da có thể gây tổn thương mô sâu, để càng lâu càng khó xử lý, nên tới cơ sở y tế kiểm tra ngay trong vài giờ đầu.

Trước khi tháo bất kỳ đầu nối hay ống mềm nào để tự sửa, phải hạ càng xuống sát đất, tắt máy, và xả hết áp còn lại bằng cách nhấn cần điều khiển nâng hạ vài lần sau khi tắt máy, để dầu dư trong xy lanh thoát bớt trước khi mở mối nối.

Việc tự xử lý được tại kho và việc bắt buộc phải gọi thợ

Tự làm được: châm thêm dầu đúng loại khi mức dầu chỉ hụt nhẹ, vệ sinh bụi bẩn quanh ty và đầu nối, siết lại đầu nối lỏng với lực vừa phải (không siết quá chặt kẻo hỏng ren), thay nắp thông hơi nếu đã tắc.

Nên để thợ chuyên làm: thay phớt xy lanh (phải tháo cả xy lanh khỏi mast, dùng dụng cụ ép phớt đúng chuẩn, xả áp đúng quy trình), ty xy lanh rỗ hoặc cong (cần mài láng lại hoặc thay ty), bơm rò ở phớt trục (thường phải tháo cả cụm, có khi phải đại tu). Trường hợp không chắc hệ đã xả hết áp hay chưa, tốt nhất đừng tự tháo. Phớt và ty thay mới cũng cần đúng thông số cho từng dòng xe, xem thêm ở trang phụ tùng xe nâng.

Việt Cường có xưởng sửa chữa xe nâng điện riêng, làm được từ thay phớt, mài láng ty tới sửa board mạch và motor. Ngại tự mò mà chưa chắc, gọi trước để được hướng dẫn sơ bộ qua điện thoại cũng được, không nhất thiết phải mang xe tới ngay.

Phòng ngừa lâu dài để không tái diễn

Vá xong một lần rò chỉ giải quyết phần ngọn. Muốn xe không lặp lại, cần vài thói quen giữ đều đặn: nhìn nhanh mức dầu và tình trạng ty trước mỗi ca làm (chỉ mất vài chục giây nhưng phát hiện sớm); thay dầu, thay lọc đúng lịch bảo dưỡng, vì dầu cũ lẫn cặn là nguyên nhân âm thầm mài mòn phớt hay bị bỏ qua vì xe vẫn chạy bình thường; giữ ty sạch bụi, tránh để xe đậu ngoài trời cát bụi lâu ngày không mái che; không nâng vượt tải, hạn chế thao tác giật cục khi nâng, hạ, nghiêng.

Xem thêm bài bảo trì, bảo dưỡng xe nâng nếu muốn xây một lịch kiểm tra định kỳ đầy đủ hơn cho cả xe, không riêng phần thủy lực.

Câu hỏi thường gặp

Xe nâng chảy dầu thủy lực có chạy tiếp được không?
Rò rất nhẹ, không mang tải, có thể chạy tạm về xưởng gần nhất nhưng phải theo dõi mức dầu liên tục. Càng có dấu hiệu tụt khi giữ tải thì dừng ngay, không mang hàng tiếp.

Đổ thêm dầu thủy lực có làm hết rò không?
Không. Đổ thêm chỉ bù tạm phần đã hao, chỗ rò vẫn còn và tiếp tục rò. Phải tìm đúng điểm rò rồi xử lý bằng siết lại, thay ống, hoặc thay phớt mới dứt hẳn.

Có phải cứ thấy vũng dầu là phải thay phớt ngay?
Không hẳn. Có trường hợp chỉ do đầu nối lỏng hoặc ống mềm nứt nhỏ, siết lại hoặc thay đoạn ống là hết, rẻ và nhanh hơn nhiều so với thay phớt. Nên khoanh vùng đúng điểm rò trước khi kết luận.

Xe nâng còn gặp sự cố khác ngoài chảy dầu thì sao?
Xem thêm bài 10 sự cố thường gặp ở xe nâng điện để đối chiếu, tránh nhầm giữa lỗi điện và lỗi thủy lực.

Nếu bạn đang phân vân chưa rõ chỗ rò trên xe nhà mình nằm ở đâu, hoặc thấy càng có dấu hiệu tụt khi mang tải, gọi hotline 0908 557 122 để Việt Cường tư vấn hướng xử lý trước khi mang xe tới. Xưởng sửa chữa xe nâng điện của Việt Cường ở 856 QL1A, P. Linh Trung, TP. Thủ Đức, làm được từ thay phớt, mài láng ty đến sửa board mạch và motor. Xem thêm các hạng mục dịch vụ sửa chữa xe nâng tại Việt Cường.