Phần lớn sự cố xe nâng giữa ca đều có dấu hiệu báo trước từ đầu buổi, chỉ là không ai nhìn. Một vòng kiểm tra ngắn trước khi leo lên xe không đòi hỏi dụng cụ hay chuyên môn sâu, nhưng bắt được đúng những hư hỏng nguy hiểm nhất khi chúng còn nhỏ. Bài này đưa ra danh mục kiểm tra thực dụng, chia theo lúc xe tắt máy và lúc xe đã nổ.

Xem Nhanh (Mục Lục)

Vì sao đầu ca mới là thời điểm đúng

Kiểm tra đầu ca có một lợi thế mà lúc nào khác không có: xe vừa nghỉ qua đêm nên mọi vết rò rỉ đều đã kịp đọng lại thành vệt dưới sàn. Giữa ca thì dầu rơi xuống bị bánh xe cán qua, bụi phủ lên, khó thấy hơn nhiều.

Lý do thứ hai mang tính con người. Đầu ca là lúc người lái còn tỉnh táo và chưa bị cuốn vào nhịp việc. Tới giữa buổi, khi hàng đang chờ và xe container sắp tới, gần như không ai dừng lại để xem cái bánh xe có nứt không.

Lý do thứ ba là trách nhiệm. Xe nâng thường do nhiều người thay nhau lái. Không có thói quen kiểm tra và ghi nhận đầu ca thì một hư hỏng phát sinh ca trước sẽ đi theo xe sang ca sau mà không ai biết, và người phát hiện ra cuối cùng thường là người gặp sự cố.

Vòng kiểm tra khi xe còn tắt máy

Đi một vòng quanh xe, nhìn từ dưới lên. Trình tự dưới đây sắp theo đường đi tự nhiên nên không sót chỗ nào:

Sàn dưới gầm xe: có vết dầu đọng không, màu gì, nhiều hay ít. Dầu thủy lực thường trong hoặc hơi vàng, dầu hộp số sẫm hơn. Vết mới thì bóng và loang rộng, vết cũ thì khô rìa. Xem thêm bài xe nâng bị chảy dầu thủy lực.
Bánh xe: lớp cao su có nứt, sứt mảng, mòn tới vạch giới hạn chưa; bánh có xoay lệch trên vành không; với lốp hơi thì áp suất hai bên có đều không. Cách nhận biết bánh cần thay xem bài bánh xe nâng: các loại, khi nào phải thay.
Càng nâng: mặt trên và gót càng có nứt không, hai càng có cong lệch nhau không, chốt khoá càng có đúng vị trí không. Chi tiết ở bài càng nâng bị mòn, cong, nứt.
Xích nâng và puly: hai sợi có căng đều nhau không, có mắt nào rỉ sét hay chốt xoay lệch không. Xem bài xích nâng xe nâng: dấu hiệu giãn, mòn và khi nào phải thay.
Ống dẫn dầu chạy dọc khung: có chỗ nào phồng, nứt, cọ sát vào khung không, đầu nối có rịn dầu không.
Bình ắc quy: cọc bình có lớp oxy hoá trắng xanh không, nắp có đóng chặt không, dây có bị kẹp hay tróc vỏ không. Với bình axit chì thì kiểm tra mức dung dịch theo định kỳ, xem bài ắc quy, bình điện xe nâng.
Khung bảo vệ người lái và tấm chắn hàng: có bu lông lỏng, mối hàn nứt hay biến dạng do va chạm không.
Đai an toàn: khoá còn ăn không, dây có sờn rách không.

Vòng này mất khoảng ba phút khi đã quen. Chỉ cần nhìn, không cần tháo gì.

Kiểm tra sau khi nổ máy

Bật khoá lên rồi, phần này nghe và cảm nhận là chính:

Đèn báo trên bảng điều khiển: lúc bật khoá các đèn sáng lên rồi tắt là bình thường, đèn nào ở lại sau khi khởi động xong mới là đèn báo lỗi. Cách đọc ở bài đèn cảnh báo trên xe nâng điện.
Còi, đèn chiếu sáng, đèn lùi: thử từng cái. Còi hỏng là lỗi hay bị xem nhẹ nhất mà lại liên quan trực tiếp tới an toàn trong kho đông người.
Phanh chân: đạp thử khi xe chạy chậm, phanh phải ăn dứt khoát và xe dừng thẳng chứ không lệch sang bên. Xe lệch khi phanh xem bài xe nâng đi lệch một bên.
Phanh tay: kéo lên rồi thử nhích xe, xe phải giữ được.
Vô lăng: quay hết sang hai phía, cảm nhận có nặng bất thường hay có khoảng chơi lớn không. Xem bài xe nâng mất trợ lực lái.
Nâng hạ và nghiêng không tải: chạy hết hành trình một lượt, để ý tốc độ có đều không, có tiếng kêu lạ hay giật cục không.
Tiếng động lạ khi chạy thử vài mét: tiếng rít, tiếng lạch cạch theo nhịp bánh, hay tiếng bơm gào đều đáng chú ý. Xem bài xe nâng kêu bất thường, rung lắc khi chạy.

Phần này thêm khoảng hai phút. Cộng cả hai vòng vẫn dưới năm phút cho một chiếc xe.

Những dấu hiệu phải dừng xe ngay

Không phải phát hiện nào cũng buộc dừng xe, nhưng có một nhóm mà khi gặp thì phải treo biển và báo ngay, không được cho chạy nốt ca:

Phanh không ăn hoặc ăn rất kém.
Vết nứt trên càng nâng, trên xích, hoặc trên khung bảo vệ người lái.
Chốt xích xoay lệch khỏi hàng.
Càng nâng tự tụt xuống khi đang giữ tải, hoặc khung tự ngả ra trước.
Dầu chảy thành dòng, không phải rịn ướt.
Mùi khét, khói, hoặc cọc bình nóng bất thường.
Vô lăng mất trợ lực hoàn toàn hoặc có khoảng chơi rất lớn.

Điểm chung của nhóm này là chúng đều liên quan tới khả năng giữ tải hoặc khả năng dừng xe, tức là hai thứ mà khi mất đi thì người vận hành không còn cách nào xử lý tình huống. Một hư hỏng làm xe chạy chậm hơn hay tốn điện hơn thì có thể chờ, còn nhóm trên thì không.

Ghi chép và bàn giao ca

Kiểm tra xong mà không ghi lại thì công sức mất một nửa. Một cuốn sổ đơn giản treo ngay tại chỗ đỗ xe, mỗi ca một dòng, ghi ngày giờ, tên người lái, số giờ trên đồng hồ và tình trạng phát hiện được. Không cần biểu mẫu cầu kỳ.

Giá trị của cuốn sổ nằm ở chỗ nó cho thấy xu hướng. Một vết rịn dầu ghi nhận ba tuần liên tiếp và ngày càng rộng ra thì đó là hư hỏng đang tiến triển, khác hẳn với vệt dầu xuất hiện một lần rồi thôi. Cũng nhờ sổ mà khi gọi thợ, bạn mô tả được hiện tượng bắt đầu từ bao giờ, thay vì chỉ nói xe dạo này hơi lạ.

Với kho có nhiều xe và nhiều người lái, cuốn sổ còn giải quyết được chuyện trách nhiệm một cách nhẹ nhàng. Hư hỏng phát sinh ở ca nào thì rõ ràng ngay, không cần ai đoán già đoán non, và người nhận ca biết chính xác mình đang lái chiếc xe trong tình trạng nào.

Vài lỗi thường gặp khi triển khai

Lỗi hay gặp nhất là làm danh mục quá dài. Bảng kiểm tra ba mươi mục nghe thì chuyên nghiệp, nhưng người lái sẽ tích cho xong trong ba mươi giây mà không thật sự nhìn. Danh mục ngắn mà làm thật vẫn hơn danh mục dài làm hình thức.

Lỗi thứ hai là kiểm tra nhưng không có ai xử lý phần phát hiện được. Người lái báo bánh xe nứt ba lần liên tiếp mà không thấy động tĩnh gì thì lần thứ tư họ sẽ không báo nữa. Muốn duy trì được thói quen thì phải có người tiếp nhận và phản hồi, dù chỉ là báo lại rằng đã đặt phụ tùng, tuần sau thay.

Lỗi thứ ba là bỏ qua giai đoạn hướng dẫn. Bảo người lái kiểm tra xích nhưng chưa ai chỉ cho họ chốt xoay trông như thế nào thì họ nhìn cũng không nhận ra. Một buổi hướng dẫn ngắn ngay tại xe, chỉ tận nơi từng chi tiết, giá trị hơn nhiều so với phát một tờ giấy.

Câu hỏi thường gặp

Xe mới mua có cần kiểm tra đầu ca không?
Có. Xe mới ít hư hỏng do hao mòn nhưng vẫn có thể gặp bu lông lỏng sau thời gian chạy rà, hoặc hư hỏng do va chạm trong lúc vận hành. Ngoài ra tạo thói quen ngay từ đầu dễ hơn nhiều so với ép vào nề nếp sau vài năm buông lỏng.

Kho chỉ có một xe, một người lái thì có cần ghi sổ không?
Vẫn nên, vì mục đích chính của sổ không phải để đối chiếu giữa các ca mà để theo dõi xu hướng theo thời gian. Trí nhớ về việc vết dầu tháng trước rộng cỡ nào thường không đáng tin.

Phát hiện hư hỏng nhỏ giữa lúc việc gấp thì xử lý sao?
Phân loại theo nhóm dừng xe ngay đã nêu ở trên. Ngoài nhóm đó thì ghi nhận lại và tiếp tục làm việc, nhưng đừng để ghi nhận nằm mãi trong sổ. Hư hỏng nhỏ hầu như luôn rẻ hơn khi xử lý sớm.

Bao lâu cần bảo dưỡng chuyên sâu một lần?
Kiểm tra đầu ca không thay thế được bảo dưỡng định kỳ, vì có những hạng mục cần tháo, đo và dụng cụ chuyên dụng. Lịch bảo dưỡng và các hạng mục xem ở bài bảo dưỡng và bảo trì xe nâng điện đúng cách.

Việt Cường hỗ trợ kiểm tra và bảo dưỡng

Việt Cường chuyên sửa chữa và bảo dưỡng định kỳ xe nâng điện, gồm những hạng mục mà kiểm tra đầu ca không làm được như đo độ giãn xích, kiểm tra bạc đạn khung nâng, đo áp suất hệ thủy lực, kiểm tra board và motor. Với kho có nhiều xe, chúng tôi có thể hướng dẫn người vận hành cách tự kiểm tra đầu ca ngay tại xe của bạn.

Bạn cần tư vấn về lịch bảo dưỡng hoặc gặp dấu hiệu bất thường khi kiểm tra, hãy gọi 0908 557 122. Các hạng mục sửa chữa xem tại trang dịch vụ sửa xe nâng.

Công Ty TNHH Xe Nâng Việt Cường, xưởng sửa chữa tại 856 Đỗ Mười (Quốc lộ 1A), P. Linh Xuân, TP.HCM.

Kiểm Tra Xe Nâng Đầu Ca: Năm Phút Đổi Lấy Cả Ngày Yên Tâm