Bơm Thủy Lực Xe Nâng Kêu To, Nâng Yếu, Dầu Nóng Bất Thường

Bơm là chỗ khởi đầu của toàn bộ lực nâng, nên khi nó có vấn đề thì mọi thao tác thủy lực đều yếu theo. Điều may mắn là bơm gần như luôn kêu trước khi hỏng, và tiếng kêu đó nói khá rõ chuyện gì đang xảy ra bên trong. Bài này chỉ cách đọc tiếng kêu, phân biệt bơm mòn thật với các nguyên nhân bị đổ oan, và những việc nên làm trước khi nghĩ tới thay bơm.

Bơm làm việc thế nào trên xe nâng điện

Trên xe nâng điện, bơm thủy lực không chạy liên tục như xe dùng động cơ đốt trong. Nó nằm im cho tới khi người lái gạt cần nâng hoặc cần nghiêng, lúc đó một motor riêng mới quay bơm để đẩy dầu đi. Đó là lý do bạn nghe tiếng bơm nổi lên đúng lúc thao tác rồi tắt ngay khi buông cần.

Loại bơm phổ biến nhất là bơm bánh răng, kết cấu đơn giản và chịu bẩn khá tốt. Hai bánh răng ăn khớp quay trong một vỏ khít, hút dầu từ thùng qua đường hút rồi đẩy sang đường ra với áp suất cao. Sức khoẻ của bơm nằm ở khe hở giữa đỉnh răng với thành vỏ và giữa mặt bên bánh răng với nắp bơm. Khe hở càng rộng thì dầu càng lọt ngược trở lại, lưu lượng thật càng giảm.

Điểm quan trọng cần nhớ: bơm hỏng thì mọi nhánh đều yếu, vì cả nâng lẫn nghiêng đều ăn chung một nguồn dầu. Chỉ riêng một nhánh có vấn đề thì đừng nghi bơm, xem hướng khác ở bài khung nâng không nghiêng được.

Đọc tiếng kêu của bơm

Tiếng bơm thay đổi theo kiểu bệnh, và đây là manh mối rẻ nhất mà bạn có được mà không cần tháo gì.

Tiếng rít cao, gào lên khi nâng: gần như luôn là bơm đang hút phải khí. Khí lọt vào cùng dầu tạo thành bọt, bọt bị nén rồi vỡ trong lòng bơm gây ra tiếng rít đặc trưng. Hiện tượng này gọi là xâm thực, và nó không chỉ ồn mà còn ăn mòn dần bề mặt kim loại bên trong bơm. Bơm hút khí kéo dài sẽ hỏng thật, dù ban đầu bơm hoàn toàn tốt.

Tiếng lạch cạch, gõ theo nhịp quay: nghi bánh răng mẻ, bạc lót mòn hoặc khớp nối giữa motor với bơm bị rơ. Kiểu tiếng này có nhịp rõ ràng và tăng dần theo tốc độ quay.

Tiếng ù trầm nặng nề, kèm nâng chậm: thường là dầu quá đặc, hoặc đường hút bị nghẽn khiến bơm phải làm việc nặng. Kiểu này hay xuất hiện nhất vào đầu ca mùa lạnh rồi tự hết khi dầu ấm lên, trường hợp đó là bình thường.

Tiếng bình thường nhưng nâng vẫn yếu: khả năng cao bơm còn tốt, vấn đề nằm ở van an toàn chỉnh sai hoặc ở xy lanh. Đây là chỗ nhiều người thay bơm oan.

Vì sao bơm hút khí

Vì đây là nguyên nhân gây kêu phổ biến nhất và cũng dễ xử lý nhất, nên đáng kiểm tra trước tiên. Có mấy đường khí lọt vào:

• Mức dầu trong thùng quá thấp: khi càng nâng lên cao, một lượng lớn dầu chạy vào xy lanh làm mực dầu trong thùng hạ xuống. Nếu vốn đã thiếu thì đầu hút hở ra không khí đúng lúc đó. Dấu hiệu nhận ra rất đặc trưng là bơm chỉ kêu khi nâng gần hết hành trình.
• Gioăng đường hút hở: đường hút làm việc ở áp suất thấp hơn khí quyển nên nó hút khí vào chứ không đẩy dầu ra ngoài. Đó là lý do chỗ hở này không để lại vết dầu nào, rất khó phát hiện bằng mắt.
• Lọc hút tắc: lưới lọc ở đầu hút bám cặn làm bơm phải hút mạnh hơn, áp suất giảm sâu tới mức dầu tự sinh bọt.
• Dầu bị sục bọt do về thùng sai cách hoặc mức dầu quá thấp: dầu chưa kịp tách khí đã bị hút lại vào bơm.

Cách kiểm tra nhanh: mở nắp thùng dầu quan sát bề mặt dầu ngay sau khi vừa thao tác nâng hạ vài lần. Dầu nổi bọt trắng như bọt xà phòng là dấu hiệu rõ ràng của khí lẫn trong hệ thống.

Bơm mòn thật, nhận ra bằng cách nào

Bơm mòn có một dấu hiệu rất đặc trưng mà các nguyên nhân khác không có: nâng yếu dần theo nhiệt độ. Đầu ca dầu còn nguội và đặc, khe hở bị dầu đặc bịt lại nên bơm vẫn đủ lực. Chạy được vài tiếng, dầu nóng lên và loãng ra, dầu lọt qua khe hở nhiều hơn, xe nâng chậm thấy rõ so với đầu buổi.

Dấu hiệu thứ hai là nâng có tải thì yếu rõ trong khi nâng không tải vẫn bình thường. Áp suất cao mới đẩy dầu lọt ngược qua khe hở, tải nhẹ chưa lộ ra.

Dấu hiệu thứ ba là dầu nóng nhanh bất thường. Dầu lọt ngược trong lòng bơm không sinh công mà chuyển hết thành nhiệt, nên bơm mòn luôn kéo theo dầu nóng hơn ngày thường.

Với xe nâng điện còn có một dấu hiệu gián tiếp mà kho nào cũng nhận ra được: bình tụt nhanh hơn trước. Bơm mòn buộc motor bơm quay lâu hơn cho mỗi lần nâng, mà motor bơm là thứ ăn dòng lớn nhất trên xe. Xem thêm bài xe nâng điện tụt bình nhanh.

Những thứ hay bị đổ oan cho bơm

Trước khi quyết định thay bơm, nên loại trừ mấy khả năng rẻ hơn nhiều mà cho ra triệu chứng gần giống.

Van an toàn: van này xả bớt dầu về thùng khi áp suất vượt ngưỡng, bảo vệ hệ thống. Lò xo yếu đi hoặc bề mặt van bị hạt bẩn chèn sẽ khiến van xả sớm hơn mức cần, và bạn thấy xe nâng không nổi tải nặng dù bơm hoàn toàn khoẻ. Đo áp suất là cách duy nhất phân biệt chắc chắn.

Xy lanh rò trong: bơm đẩy đủ dầu nhưng dầu lọt qua phốt piston nên tải không lên. Điểm phân biệt là trường hợp này thường kèm hiện tượng càng tự tụt khi giữ tải, nói kỹ ở bài càng nâng tự tụt khi đang giữ tải.

Dầu sai độ nhớt hoặc đã quá cũ: dầu loãng hơn khuyến cáo làm mọi khe hở trong hệ thống rò nhiều hơn, triệu chứng giống hệt bơm mòn nhưng chỉ cần thay dầu đúng loại là hết. Xem bài dầu thủy lực xe nâng: chọn loại nào, khi nào thay.

Motor bơm yếu: trên xe nâng điện, motor quay chậm hơn định mức thì bơm không đạt lưu lượng dù bơm còn tốt. Nguyên nhân có thể là chổi than mòn, board cấp dòng không đủ, hoặc điện áp bình đã sụt. Trường hợp này tiếng bơm thường trầm hơn bình thường và nghe rõ là chậm.

Sửa hay thay

Bơm bánh răng có thể phục hồi được trong một số trường hợp, chẳng hạn thay bạc lót, thay phốt trục, hoặc mài phẳng lại mặt nắp. Cách này hợp lý khi bơm thuộc dòng khó tìm hàng thay thế hoặc giá bơm mới quá cao.

Ngược lại, khi vỏ bơm đã bị rỗ do xâm thực hoặc bánh răng mòn sâu thì phục hồi ít khi bền, vì khe hở khó đưa về đúng dung sai ban đầu. Với những dòng bơm phổ thông, giá bơm mới thường không chênh nhiều so với công phục hồi cộng rủi ro phải làm lại.

Có một việc bắt buộc dù chọn hướng nào: tìm cho ra nguyên nhân đã làm hỏng bơm cũ. Bơm hiếm khi tự hỏng. Phía sau nó thường là dầu bẩn, lọc tắc, đường hút hở hoặc mức dầu để thiếu lâu ngày. Lắp bơm mới vào cùng một hệ thống bẩn thì chỉ vài tháng sau lại hỏng đúng như cũ, lúc đó chi phí đã tính hai lần.

Câu hỏi thường gặp về bơm thủy lực xe nâng

Bơm kêu to nhưng xe vẫn nâng bình thường, có cần xử lý không?
Có, nhất là khi tiếng kêu là kiểu rít cao. Đó thường là dấu hiệu bơm đang hút khí, và tình trạng này ăn mòn bơm từ bên trong dù hiện tại xe vẫn làm việc được. Xử lý lúc này thường chỉ là châm dầu, thay lọc hoặc siết lại đường hút.

Châm thêm dầu là hết kêu, vậy có coi như đã sửa xong không?
Chưa. Câu hỏi tiếp theo phải là dầu đã đi đâu mất. Hệ thủy lực kín thì dầu không tự hao, nên thiếu dầu nghĩa là đang rò ở đâu đó, xem bài xe nâng bị chảy dầu thủy lực.

Đầu ca nâng chậm rồi sau đó bình thường, có phải bơm hỏng không?
Ngược lại, đó thường là chuyện bình thường do dầu nguội còn đặc. Bơm mòn cho triệu chứng ngược hẳn: đầu ca bình thường, càng chạy càng yếu khi dầu nóng lên.

Có thể tự thay bơm tại kho không?
Thao tác tháo lắp không quá phức tạp, nhưng cần làm sạch tuyệt đối vì chỉ một ít bụi lọt vào cũng đủ làm hỏng bơm mới, và sau khi lắp phải xả khí đúng cách. Quan trọng hơn là phải tìm ra nguyên nhân gốc trước khi lắp bơm mới vào.

Việt Cường kiểm tra và xử lý hệ bơm thủy lực

Việt Cường chuyên sửa chữa xe nâng điện, nhận kiểm tra áp suất hệ thủy lực, xác định bơm còn tốt hay đã mòn, kiểm tra van an toàn và motor bơm. Vì có xưởng riêng nên phần motor bơm và board cấp nguồn cho motor cũng kiểm tra được cùng lúc, thay vì chỉ nhìn vào phần cơ khí.

Xe của bạn có tiếng bơm bất thường hoặc nâng yếu dần trong ca, hãy gọi 0908 557 122. Cho biết trước là xe yếu ngay từ đầu ca hay chỉ yếu khi dầu đã nóng sẽ giúp kỹ thuật khoanh vùng nhanh. Các hạng mục khác xem tại trang dịch vụ sửa xe nâng.

Công Ty TNHH Xe Nâng Việt Cường, xưởng sửa chữa tại 856 Đỗ Mười (Quốc lộ 1A), P. Linh Xuân, TP.HCM.