Không ít ca xe nâng điện đã thay công tắc tơ, thay cầu chì, thậm chí đổi luôn cả board mà bệnh vẫn còn nguyên: xe lúc chạy lúc không, báo lỗi rồi tự hết như chưa từng có chuyện gì. Rất nhiều lần trong số đó, thủ phạm thật sự không nằm ở một linh kiện nào cả, mà nằm ở một chỗ nối bị oxy hóa hoặc lỏng tiếp xúc.

Xem Nhanh (Mục Lục)

Vì Sao Lỗi Tiếp Xúc Khó Tìm Hơn Lỗi Hỏng Hẳn

Khi một linh kiện hỏng hẳn, mạch dừng luôn và nằm yên ở đó. Cầu chì đứt là đứt, công tắc tơ cháy tiếp điểm là cháy, đo lúc nào cũng ra cùng một kết quả nên đo một lần là bắt được bệnh.

Lỗi tiếp xúc thì ngược lại. Nó chỉ lộ ra trong đúng một điều kiện, ngoài điều kiện đó mạch vẫn thông, điện áp vẫn đủ, nhìn qua chẳng khác gì xe bình thường. Ba điều kiện hay làm lộ bệnh là tải nặng, rung xóc và nhiệt độ.

Tải nặng làm dòng điện qua chỗ nối lỏng tăng lên, sụt áp mới đủ lớn để gây yếu máy hay báo lỗi; tải nhẹ thì sụt áp quá nhỏ, đo không ra. Rung xóc khi xe qua nền gồ ghề làm hai bề mặt tiếp xúc kém chập chờn đúng lúc đang chạy, dừng xe đo lại thì mọi thứ đã yên vị. Nhiệt độ cũng vậy, kim loại giãn nở khi nóng lên, chỗ oxy hóa giãn khác chỗ sạch, nên có ca chạy nửa tiếng mới bắt đầu chập chờn, tắt máy nguội một lúc lại chạy êm như không có gì.

Đây là lý do những ca xe nâng điện không chạy được kiểu chập chờn, hoặc báo lỗi rồi tự xóa, thường bị bỏ sót đúng chỗ dây và giắc nối. Đo nguội, đứng yên, không tải thì mọi con số đều đẹp, nên dễ nghi sang linh kiện khác trong khi bệnh vẫn nằm ở một cọc vít lỏng.

5 Điểm Hay Oxy Hóa Nhất Trên Xe Nâng Điện, Kiểm Theo Thứ Tự Này

Không phải chỗ nối nào trên xe cũng nguy cơ như nhau. Chỗ dòng điện lớn đi qua, chỗ tháo lắp nhiều lần, chỗ gần nơi ẩm ướt thì oxy hóa nhanh hơn hẳn phần còn lại. Nghi lỗi tiếp xúc thì nên kiểm theo đúng thứ tự dưới đây thay vì lục tung cả xe.

Cọc bình và đầu cốt: dòng điện lớn nhất toàn xe đi qua đây, lại hay tiếp xúc hơi axit khi sạc hoặc xả, nên oxy hóa nhanh nhất trong mọi điểm. Bài ắc quy, bình điện xe nâng đã nhắc qua việc giữ cọc bình sạch, ở đây chúng tôi đi sâu hơn vào cách kiểm và cách đo.
Giắc rút nhanh của ắc quy: loại giắc tháo lắp bằng tay để đổi bình hoặc kéo dây sạc, cắm rút nhiều lần nên chấu tiếp xúc mòn dần, lớp mạ bong ra lộ kim loại nền, oxy hóa nhanh hơn phần ít động tới.
Giắc cắm vào board: nhiều chân nhỏ chen nhau trong khoang kín, tưởng bảo vệ tốt nhưng hơi ẩm vẫn len vào theo dây dẫn hoặc khe hở vỏ, mỗi chân chỉ cần một lớp oxy hóa mỏng là đủ gây chập chờn.
Đầu nối motor: motor kéo dòng lớn nhất khi xe nâng tải nặng hoặc leo dốc, đầu nối tiếp xúc kém thì xe biểu hiện rõ nhất đúng lúc cần sức nhất, chạy không tải lại thấy bình thường.
Mát thân xe: nhiều mạch dùng chung khung xe làm đường dây về âm thay vì kéo dây riêng, điểm bắt mát gỉ sét hoặc lỏng ốc thì kéo theo hàng loạt mạch chập chờn cùng lúc, khiến chẩn đoán càng rối vì triệu chứng lan ra nhiều nơi tưởng không liên quan.

Có xe biểu hiện nóng bất thường ngay tại một trong năm điểm này. Nếu đúng là điều bạn đang gặp, bài xe nâng điện bị nóng đã nói kỹ hơn về cách khoanh vùng bộ phận nóng.

Cách Đo Đúng: Sụt Áp Khi Đang Tải, Không Phải Thông Mạch Lúc Nghỉ

Đây là chỗ nhiều người, kể cả thợ mới vào nghề, hay đo sai rồi kết luận nhầm là chỗ này vẫn tốt. Đồng hồ ở chế độ đo thông mạch chỉ bơm ra dòng rất nhỏ để xem mạch có nối liền hay không, không đủ bộc lộ một điểm oxy hóa nhẹ, vì lớp oxy hóa mỏng vẫn cho dòng nhỏ đi qua bình thường, chỉ khi có dòng lớn thật sự chạy qua thì điện trở tăng lên mới lộ rõ thành sụt áp.

Cách đo đúng là đo sụt áp ngay khi mạch đang mang tải thật, tức xe đang chạy, đang nâng hoặc đang kéo dòng đủ lớn qua đúng đoạn dây nghi ngờ. Đặt hai que đo vào hai đầu chỗ nối, một que chạm cọc bình, que kia chạm đầu cốt dây cáp sát đó, rồi đọc số vôn chênh lệch lúc xe đang hoạt động. Chỗ nối tốt gần như không chênh lệch. Chỗ nối kém sẽ hiện ra một con số, dù nhỏ, nhưng nhân với dòng điện lớn chạy qua thì công suất tỏa nhiệt tại đó vẫn đáng kể.

Sụt áp đo được khi có tải	Ý nghĩa
Khoảng dưới 0,1V	Tiếp xúc tốt, chưa cần can thiệp
Từ 0,1V đến khoảng 0,4V	Bắt đầu đáng nghi, nên vệ sinh và siết lại
Trên khoảng 0,4 đến 0,5V	Tiếp xúc kém rõ rệt, xử lý ngay trước khi sinh nhiệt mạnh

Đây là ngưỡng tham khảo chung theo cách kiểm tra sụt áp phổ biến trong ngành điện ô tô và điện công nghiệp, không phải con số riêng của một hãng xe nâng. Cần con số chính xác thì vẫn phải tra tài liệu đúng đời máy đang sửa.

Nhìn Bằng Mắt Cũng Đoán Được Bệnh

Không phải lúc nào cũng cần đồng hồ đo mới phát hiện ra vấn đề. Nhiều dấu hiệu oxy hóa nhìn thấy được ngay bằng mắt thường nếu bạn chịu khó quan sát mỗi lần mở nắp khoang điện.

Muối trắng hoặc xanh bám ở cọc bình: hình thành từ hơi axit bay ra gặp kim loại cọc, thấy càng nhiều thì tiếp xúc càng kém đi từng ngày.
Vỏ giắc ám khói hoặc ngả màu nâu đen: dấu hiệu chỗ đó từng tiếp xúc kém đủ lâu để sinh nhiệt cao, dù đo lại thấy tạm ổn vẫn nên thay vỏ nhựa đã suy yếu.
Dây nóng bất thường so với dây xung quanh: sờ thử khi xe đã ngắt nguồn và nguội hẳn, đoạn dây cứng lại, đổi màu hoặc có mùi khét nhẹ là dấu hiệu chỗ nối phía trong đã tiếp xúc kém một thời gian dài.
Chỗ nối đổi màu từ ánh đồng sang xỉn đen: đồng nguyên chất còn sáng, đồng đã oxy hóa chuyển xỉn rồi đen dần, đây là cách nhận biết nhanh nhất khi tháo một đầu cốt ra kiểm tra.

Ba Điều Cấm Khi Xử Lý Điểm Tiếp Xúc Điện

Xử lý một chỗ nối bị oxy hóa cũng cần đúng cách, làm sai còn khiến bệnh nặng hơn ban đầu. Có ba việc chúng tôi khuyên bạn tuyệt đối không làm.

Thứ nhất, không lấy giấy nhám thô đánh chân giắc mạ. Giấy nhám thô cào bay lớp mạ thiếc hoặc mạ bạc vốn sinh ra để chống oxy hóa, lộ kim loại nền, khiến chỗ đó oxy hóa nhanh hơn cả trước khi đánh. Muốn làm sạch chân giắc, nên dùng bàn chải đồng mềm hoặc dung dịch làm sạch tiếp điểm chuyên dụng.

Thứ hai, không bôi mỡ bò thông thường vào chỗ tiếp xúc điện. Mỡ bò dùng bôi trơn cơ khí, không phải loại thiết kế cho tiếp điểm điện, bôi vào có thể giữ ẩm và bụi bẩn lại ngay tại chỗ tiếp xúc thay vì bảo vệ nó. Loại dùng đúng cho việc này là mỡ chống oxy hóa chuyên dụng cho tiếp điểm hoặc cọc bình, khác hẳn mỡ bôi trơn bánh răng hay ổ trục.

Thứ ba, không siết cọc bình quá tay. Cực bình làm bằng chì mềm, chịu lực siết kém hơn ốc thép thường, siết bằng cờ lê dài hoặc đòn bẩy dễ làm nứt cực, gây rò rỉ và khiến tiếp xúc còn tệ hơn trước khi siết. Siết chặt tay vừa đủ để cọc không lung lay là đủ, cần lực siết cụ thể thì tra tài liệu của loại bình đang dùng.

An Toàn Trước Khi Đụng Vào Bất Kỳ Chỗ Nối Nào

Trước khi chạm vào bất kỳ cọc bình, giắc nối hay đầu cốt nào để kiểm tra hoặc vệ sinh, hãy ngắt nguồn tổng và rút giắc ắc quy trước, kể cả khi bạn chỉ định lau chùi hay quan sát chứ chưa tháo lắp gì.

Dòng điện của ắc quy xe nâng lớn hơn nhiều so với ắc quy xe máy hay ô tô con, có thể lên tới hàng trăm ampe khi xe tải nặng. Chỉ cần một dụng cụ kim loại chạm nhầm giữa hai cực, hoặc giữa một cực với khung xe, dòng ngắn mạch sinh ra gần như tức thời có thể làm cháy dây, bắn tia lửa, hoặc gây bỏng nặng dù điện áp danh nghĩa của xe không cao. Đây không phải kiểu điện giật của lưới điện dân dụng mà là năng lượng rất lớn giải phóng trong thời gian rất ngắn, nên tuyệt đối không chủ quan chỉ vì thấy điện áp thấp.

Khi Nào Vẫn Là Chuyện Của Board, Công Tắc Tơ Hay Cầu Chì

Không phải mọi ca chập chờn đều do dây và giắc nối. Tiếp điểm bên trong công tắc tơ xe nâng điện rỗ sâu do hồ quang đóng cắt liên tục, cầu chì xe nâng điện đứt kèm dấu hiệu quá dòng thật sự chứ không chỉ oxy hóa tại giá đỡ, hay board xe nâng điện có mối hàn nứt, chân linh kiện bong bên trong mạch, đó là chuyện của chính linh kiện, mỗi bài kể trên đã nói riêng cách nhận biết và xử lý.

Bài này chỉ nói về phần nằm giữa các linh kiện đó, là đoạn cáp, giắc cắm, cọc bình, đầu cốt. Rất nhiều ca thay đúng công tắc tơ, đúng cầu chì hoặc đúng board mà bệnh vẫn quay lại, vì chỗ hỏng nằm ở đoạn dây dẫn tới linh kiện chứ không nằm trong bản thân nó. Kiểm tra dây và giắc nối trước khi kết luận phải thay linh kiện là cách tránh tốn tiền oan cho một món đồ vẫn còn tốt.

Nếu xe nâng điện của bạn đang chập chờn mà đã kiểm tra các linh kiện chính vẫn chưa ra bệnh, Việt Cường nhận đo tận nơi các điểm tiếp xúc bằng cách đo sụt áp đúng lúc xe có tải thay vì chỉ đo thông mạch cho có. Gọi 0908 557 122 để hẹn thợ tới xưởng 856 Đỗ Mười (QL1A), P. Linh Xuân, TP.HCM hoặc trụ sở 3/9A Trần Quốc Toản, Kp. Bình Minh 2, P. Dĩ An, TP.HCM.

Câu Hỏi Thường Gặp

Đo thông mạch vẫn tốt thì có chắc chắn không phải do dây điện không?

Không chắc. Đồng hồ đo thông mạch dùng dòng rất nhỏ nên nhiều chỗ tiếp xúc kém vẫn hiện thông mạch bình thường khi đo lúc xe đứng yên, không tải. Chỉ khi đo sụt áp lúc xe đang tải hoặc đang ở đúng điều kiện gây chập chờn như rung, nóng máy, chỗ tiếp xúc kém mới lộ ra.

Có tự vệ sinh giắc nối tại nhà được không hay phải mang ra xưởng?

Cọc bình và giắc rút nhanh dễ tiếp cận thì tự vệ sinh được nếu tuân thủ ngắt nguồn trước và tránh ba điều cấm đã nói ở trên. Giắc cắm vào board hoặc đầu nối motor nằm trong khoang kín thì nên để thợ có kinh nghiệm mở, tránh làm hỏng thêm chi tiết khác bên trong.

Lỗi tiếp xúc có tự hết nếu cứ để vậy không sửa không?

Không tự hết mà thường nặng dần. Chỗ tiếp xúc kém sinh nhiệt, nhiệt lại làm oxy hóa nhanh hơn, lặp đi lặp lại cho tới khi gây hư hại thật sự cho linh kiện phía sau hoặc tiềm ẩn nguy cơ cháy.

Làm sao phân biệt xe hỏng do tiếp xúc với xe hỏng do linh kiện thật sự?

Nếu bệnh xuất hiện không cố định, lúc có lúc không, đổi theo tải nặng nhẹ, rung xóc hoặc nhiệt độ máy, nên nghi lỗi tiếp xúc trước. Nếu bệnh lặp lại y hệt mỗi lần đúng cùng một điều kiện, khả năng cao linh kiện đã hỏng thật, cần kiểm tra sâu vào chính linh kiện đó thay vì tiếp tục tìm ở dây điện.

Giắc Nối Và Dây Điện Xe Nâng Điện Bị Oxy Hóa: Thủ Phạm Của Những Lỗi Chập Chờn