Xe Nâng Chạy Giật Cục, Tăng Ga Không Êm: Tìm Đúng Chỗ Hỏng

Xe vẫn chạy được, vẫn nâng được, nhưng mỗi lần nhấn ga là giật một cái rồi mới đi, hoặc đang chạy tự dưng khựng lại rồi vọt tiếp. Kiểu hỏng này khó chịu ở chỗ nó chưa làm xe nằm hẳn nên dễ bị bỏ qua, trong khi phần lớn nguyên nhân đều nằm ở mạch điện và sẽ nặng dần. Bài này chỉ cách nghe theo thời điểm giật để khoanh đúng cụm cần kiểm tra.

Giật cục và rung lắc là hai chuyện khác nhau

Hai hiện tượng này hay bị gọi lẫn, mà hướng tìm bệnh lại ngược nhau hoàn toàn. Rung lắc là xe rung đều theo tốc độ, thường kèm tiếng kêu, và gốc rễ nằm ở phần cơ khí như bánh xe, bạc đạn, khung nâng. Giật cục thì khác: xe đang đi bỗng mất lực trong tích tắc rồi có lực lại, cảm giác như ai đó bật tắt công tắc rất nhanh, và thường không kèm tiếng kêu cơ khí nào rõ rệt.

Vì sao phải tách bạch ngay từ đầu? Vì giật cục gần như luôn là chuyện của dòng điện: một chỗ nào đó trên đường từ bình đến motor bị ngắt quãng, hoặc tín hiệu điều khiển gửi tới board không liền mạch. Đi kiểm tra bánh xe và bạc đạn cho một chiếc xe giật cục là mất công vô ích. Xe của bạn rung và kêu là chính, xem bài xe nâng kêu bất thường, rung lắc khi chạy. Xe nằm hẳn không nhúc nhích thì lại là hướng khác nữa, xem bài xe nâng điện không chạy, không di chuyển được.

Có một cách phân biệt rất nhanh ngay tại chỗ: nhấc càng lên khỏi mặt đất rồi cho xe chạy chậm trên nền phẳng, không tải. Vẫn giật thì đó là bệnh điện. Chỉ giật khi có tải nặng hoặc khi qua chỗ gồ ghề thì phần cơ khí và tải trọng mới là thứ đáng nghi.

Bàn đạp ga, chỗ hỏng nhiều nhất mà ít người ngờ

Bàn đạp ga trên xe nâng điện không nối cơ khí thẳng tới motor như xe máy. Nó chỉ là một bộ phát tín hiệu, báo cho board biết người lái đang muốn đi nhanh cỡ nào. Đời cũ dùng biến trở (chiết áp, potentiometer) với một con chạy quét trên vành than; đời mới hơn dùng cảm biến Hall không tiếp xúc.

Loại dùng biến trở là loại hay sinh chuyện nhất, vì con chạy quét đi quét lại hàng vạn lần sẽ mòn thành rãnh. Chạm vào chỗ mòn thì tín hiệu mất trong tích tắc, board hiểu nhầm là người lái vừa nhả ga nên cắt dòng, rồi con chạy qua khỏi chỗ mòn thì tín hiệu có lại, board cấp dòng trở lại. Chuỗi cắt và cấp diễn ra trong chớp mắt, người ngồi trên xe cảm nhận thành một cú giật.

Dấu hiệu nhận ra khá đặc trưng: xe chỉ giật ở một vùng ga nhất định, thường là lúc đạp nhẹ hoặc quãng giữa hành trình bàn đạp, còn đạp sâu hết cỡ lại chạy êm ru. Bụi bẩn, dầu mỡ và hơi ẩm lọt vào cụm bàn đạp cũng gây hiện tượng y hệt, chỉ khác là vệ sinh sạch có thể hết tạm thời. Ngoài ra dây tín hiệu chạy dọc thân xe bị gãy ngầm trong lớp vỏ, hoặc giắc cắm lỏng, cũng cho ra đúng kiểu giật này mỗi khi xe qua chỗ xóc làm dây rung.

Công tắc tơ và tiếp điểm: giật đúng lúc khởi hành

Công tắc tơ (contactor) là chiếc rơ le lớn đóng cắt dòng điện chính cho motor. Mỗi lần bạn vào số hay nhấn ga từ trạng thái đứng yên, nó đóng tiếp điểm để dòng lớn đi qua. Tiếp điểm làm việc lâu ngày sẽ rỗ mặt, cháy xém, phủ một lớp muội cách điện mỏng.

Khi đó dòng vẫn qua được nhưng không ổn định, nhất là ở thời điểm khởi hành khi motor đòi dòng lớn nhất. Xe giật một cái rõ ràng lúc bắt đầu lăn bánh, sau đó chạy bình thường, thì công tắc tơ là nghi phạm hàng đầu. Nhiều trường hợp còn nghe được tiếng lách tách bất thường ở khoang điện đúng lúc xe giật.

Đây là chi tiết hao mòn tự nhiên, không phải hỏng do dùng sai. Thay đúng loại là hết, chi phí thường dễ chịu hơn nhiều so với sửa board, nên rất đáng kiểm tra trước khi nghĩ tới những hư hỏng nặng hơn.

Nguồn điện yếu: bình, cọc bình và cáp dẫn

Motor xe nâng lúc tăng tốc hoặc kéo tải nặng có thể rút dòng gấp nhiều lần lúc chạy không. Nếu đường dẫn điện có một điểm nghẽn, chính lúc rút dòng lớn là lúc điện áp sụt xuống dưới ngưỡng board chấp nhận. Board tự bảo vệ bằng cách giảm hoặc cắt dòng, điện áp phục hồi, board cấp lại, và bạn nhận được một cú giật.

Điểm nghẽn hay gặp nhất là cọc bình và đầu giắc nối bị oxy hoá thành lớp trắng xanh, hoặc bắt không chặt. Chỗ tiếp xúc kém đó vừa cản dòng vừa sinh nhiệt, sờ vào sau ca làm thấy ấm hơn hẳn các cọc còn lại là dấu hiệu rõ. Cáp nguồn bị gãy sợi bên trong lớp vỏ, thường ở đoạn gập tại khớp nối hoặc chỗ hay cọ xát, cũng cho ra hiện tượng tương tự.

Bản thân bình đã chai cũng gây giật theo cùng cơ chế. Bình cũ có nội trở cao, vừa đặt tải nặng là điện áp rơi sâu. Loại này thường đi kèm dấu hiệu xe yếu dần về cuối ca và tụt bình nhanh hơn trước, nói kỹ ở bài xe nâng điện tụt bình nhanh. Cách chăm sóc bình cho bền thì xem bài ắc quy, bình điện xe nâng.

Board công suất: giật khi tăng tốc hoặc lúc tải nặng

Board điều khiển công suất là bộ não băm dòng điện thành từng xung để điều tiết tốc độ motor. Khi một nhánh công suất trên board suy yếu, việc băm dòng không còn đều, mô men trả về motor lúc mạnh lúc yếu, xe chạy thành từng nấc thay vì mượt dần.

Hư hỏng thường gặp trên board là sò công suất (MOSFET hoặc IGBT) đã yếu nhưng chưa chết hẳn, tụ điện khô làm mất khả năng san phẳng dòng, hoặc mối hàn nứt vì rung động lâu năm. Riêng mối hàn nứt cho ra kiểu giật rất đặc trưng: xe chạy êm khi nền phẳng nhưng cứ qua chỗ xóc là giật, vì rung động làm hở mối hàn trong chớp mắt.

Board bị bụi kim loại và hơi ẩm bám lâu ngày cũng sinh dòng rò giữa các đường mạch, gây nhiễu tín hiệu điều khiển. Với xe chạy trong kho gỗ, kho xi măng hoặc môi trường nhiều bụi dẫn điện, đây là nguyên nhân đáng nghi hơn người ta tưởng. Phần chẩn đoán và sửa chữa board nói chi tiết ở bài sửa chữa board xe nâng điện.

Một điểm cần lưu ý: xe giật kèm đèn báo lỗi nhấp nháy hoặc màn hình hiện mã lỗi thì đừng bỏ qua tín hiệu đó, vì board đã tự chỉ ra khu vực có vấn đề, đỡ được rất nhiều công dò. Cách đọc các ký hiệu đèn xem ở bài đèn cảnh báo trên xe nâng điện.

Motor và phần cơ khí: giật theo nhịp vòng quay

Nhóm này ít gặp hơn nhưng vẫn phải tính tới, nhất là với xe đã chạy nhiều năm. Motor một chiều đời cũ dùng chổi than tì lên cổ góp; chổi mòn ngắn, lò xo yếu hoặc cổ góp rỗ sẽ làm tiếp xúc chập chờn, mô men không đều. Kiểu giật này có nhịp riêng, lặp lại đúng theo vòng quay chứ không ngẫu nhiên, và thường kèm tiếng rẹt rẹt cùng mùi khét nhẹ đặc trưng của than.

Motor xoay chiều đời mới không có chổi than, nhưng lại phụ thuộc vào cảm biến vị trí và tốc độ gắn ở đuôi motor. Cảm biến bám bụi sắt, lệch khe hở hoặc dây tín hiệu chạm chập sẽ khiến board tính sai vị trí rotor, điều khiển lệch pha và cho ra hiện tượng giật rất giống lỗi board. Muốn hiểu vì sao cảm biến lại quan trọng đến vậy, xem bài nguyên lý hoạt động và cấu tạo motor điện.

Về phần cơ khí thuần tuý, bánh răng hộp số mẻ răng hoặc bạc đạn vỡ cũng làm xe khựng theo chu kỳ. Điểm khác biệt để nhận ra là kiểu giật này gắn chặt với tốc độ và luôn kèm tiếng kêu cơ khí nghe rõ, càng chạy nhanh nhịp giật càng dày.

Tự khoanh vùng tại kho trước khi gọi thợ

Vài phép thử đơn giản dưới đây làm được ngay tại kho, giúp bạn mô tả đúng bệnh cho thợ và rút ngắn thời gian sửa:

• Chạy không tải, càng nhấc khỏi sàn: vẫn giật thì bệnh nằm ở mạch điện, không phải do tải hay mặt nền.
• Đạp ga thật chậm qua hết hành trình bàn đạp: chỉ giật ở một vùng ga nhất định thì gần như chắc chắn là bàn đạp ga hoặc dây tín hiệu.
• Chú ý thời điểm giật: giật đúng lúc bắt đầu lăn bánh thì nghi công tắc tơ; giật khi đang tăng tốc hoặc chở nặng thì nghi nguồn điện và board.
• Chạy qua chỗ xóc rồi so với nền phẳng: chỉ giật khi xóc là dấu hiệu của mối nối lỏng, dây gãy ngầm hoặc mối hàn nứt trên board.
• Sờ nhiệt cọc bình và giắc nối sau ca làm: một điểm nóng hơn hẳn những điểm còn lại là chỗ đang cản dòng.
• Ghi lại mã lỗi hoặc kiểu nháy đèn nếu có: đây là dữ kiện quý nhất, đừng xoá đi trước khi thợ tới.

Có một việc nên làm ngay dù chưa tìm ra nguyên nhân: đừng cố dùng tiếp chiếc xe đang giật để chở tải nặng hoặc nâng cao. Cú mất lực đột ngột lúc đang ôm tải trên cao là tình huống nguy hiểm thật sự, và một tiếp điểm đang cháy dở có thể chuyển sang dính cứng bất cứ lúc nào.

Câu hỏi thường gặp khi xe nâng chạy giật cục

Xe giật nhưng vẫn chạy được, có cần sửa ngay không?
Nên kiểm tra sớm. Phần lớn nguyên nhân gây giật đều thuộc nhóm hao mòn tăng dần: tiếp điểm càng rỗ càng cháy nhanh, mối hàn nứt càng rung càng hở rộng. Xử lý lúc mới chớm gần như luôn rẻ hơn để tới khi xe nằm hẳn.

Xe mới sạc đầy mà vẫn giật, vậy có phải do bình không?
Sạc đầy chỉ nói lên dung lượng, không nói lên khả năng cấp dòng lớn. Một bình đã chai vẫn báo đầy sau khi sạc nhưng sụt áp ngay khi xe đòi dòng mạnh. Vì vậy vẫn nên kiểm tra bình và cọc bình, kể cả khi đồng hồ báo đầy.

Thay bàn đạp ga mới rồi mà vẫn giật thì sao?
Khi đó khả năng cao vấn đề nằm ở đường truyền tín hiệu chứ không phải bản thân bàn đạp: dây gãy ngầm, giắc lỏng, hoặc chính board nhận tín hiệu đã có vấn đề. Đây là lúc cần thiết bị đo chuyên dụng để theo dõi tín hiệu lúc xe đang chạy.

Xe nâng dầu có bị giật cục giống xe điện không?
Có, nhưng nguyên nhân khác hẳn. Xe dầu giật thường do hệ nhiên liệu, bugi đánh lửa yếu, lọc gió tắc hoặc hộp số thủy lực có vấn đề, chứ không liên quan tới board và công tắc tơ.

Sửa mất bao lâu?
Tùy chỗ hỏng. Vệ sinh bàn đạp, siết lại cọc bình hay thay công tắc tơ thường xong trong buổi. Sửa board cần mang về xưởng để đo và thay linh kiện, thời gian phụ thuộc mức độ hư hỏng và loại board.

Việt Cường kiểm tra và sửa xe nâng chạy giật cục

Việt Cường có xưởng sửa chữa riêng chuyên về xe nâng điện, sửa được cả board công suất chứ không chỉ thay thế nguyên cụm, nên với những ca giật cục do board thì thường xử lý được ngay phần hỏng thay vì phải chờ đặt board mới. Với các cụm điện như công tắc tơ, bàn đạp ga, dây dẫn và cọc bình, kỹ thuật kiểm tra tận nơi tại kho của bạn.

Bạn đang gặp xe nâng chạy giật, hãy gọi 0908 557 122 để được tư vấn. Mô tả càng rõ thời điểm xe giật, có mã lỗi hay không, xe chở nặng hay chạy không thì việc khoanh vùng càng nhanh. Xem thêm các hạng mục khác tại trang dịch vụ sửa xe nâng của chúng tôi.

Công Ty TNHH Xe Nâng Việt Cường, xưởng sửa chữa tại 856 Đỗ Mười (Quốc lộ 1A), P. Linh Xuân, TP.HCM.