Cấu tạo xe nâng và các bộ phận chính bạn nên biết

Một chiếc xe nâng nhìn thì gọn, nhưng bên trong là sự phối hợp của nhiều cụm bộ phận: khung nâng, hệ thống thủy lực, nguồn động lực, hệ truyền động, hệ lái và các bộ phận an toàn. Hiểu xe được cấu tạo từ những gì giúp bạn vận hành đúng, phát hiện hư hỏng sớm và trao đổi với thợ nhanh hơn khi xe gặp sự cố.

Việt Cường có xưởng sửa chữa riêng, chuyên xe nâng điện, nên bài này chúng tôi viết từ những gì gặp hằng ngày trên bàn sửa chứ không chỉ liệt kê tên linh kiện. Với mỗi cụm, bạn sẽ thấy nó làm nhiệm vụ gì và những dấu hiệu hư thường gặp, để khi xe có biểu hiện lạ bạn biết ngay nên nhìn vào đâu.

Xe nâng có hai dòng phổ biến là xe nâng điện (chạy bình) và xe nâng dầu hay gas (chạy động cơ đốt trong). Phần lớn bộ phận của hai dòng là giống nhau, khác nhau rõ nhất nằm ở nguồn sinh lực và cách truyền động. Chúng tôi sẽ nói chung trước, rồi tách riêng chỗ khác biệt ở gần cuối bài.

Xe nâng gồm những khối bộ phận nào?

Nếu chia cho dễ nhớ, một chiếc xe nâng gồm ba khối lớn. Khối thứ nhất là phần thân xe và đối trọng, đóng vai trò bộ khung chịu lực và giữ thăng bằng. Khối thứ hai là hệ thống nâng hạ ở phía trước, gồm khung nâng, giá nâng và càng, làm nhiệm vụ chính là bốc dỡ hàng. Khối thứ ba là phần sinh lực và di chuyển, gồm nguồn năng lượng, hệ truyền động, hệ lái và hệ phanh.

Ba khối này gắn kết với nhau qua hệ thống thủy lực và hệ thống điều khiển. Nói cách khác, thủy lực là “cơ bắp” giúp nâng hạ và nghiêng khung, còn bộ điều khiển là “thần kinh” ra lệnh cho từng cụm. Bên dưới, chúng ta đi vào từng phần.

Hệ thống nâng hạ: khung nâng, giá nâng và càng

Đây là phần đặc trưng nhất của xe nâng, nằm ngay trước mặt người lái. Khung nâng (còn gọi là trụ nâng) là hai thanh ray dựng đứng để giá nâng trượt lên xuống. Khung nâng thường có nhiều tầng: loại hai tầng, ba tầng, có loại tới bốn tầng. Càng nhiều tầng thì nâng càng cao trong khi vẫn hạ gọn được khi chui vào container hay cửa kho thấp.

Giá nâng là tấm đỡ trượt trong ray khung nâng, phía trên gắn tựa lưng hàng để hàng không đổ về phía người lái. Càng nâng là hai thanh thép gài vào giá nâng, trực tiếp luồn xuống dưới pallet để nhấc hàng. Càng có thể xê dịch rộng hẹp cho vừa từng loại pallet.

Dấu hiệu hư thường gặp ở cụm này là khung nâng lên xuống bị giật, kêu rít do thiếu mỡ hoặc mòn con lăn dẫn hướng, càng nâng cong vênh sau thời gian chở quá tải, hoặc xích nâng chùng khiến hai càng lệch độ cao. Khi xe nâng lên yếu hẳn hoặc không lên nổi, nguyên nhân thường không nằm ở khung nâng mà ở hệ thủy lực hoặc phần điện phía sau. Chúng tôi có nói kỹ trường hợp này trong bài xe nâng không nâng lên được, nâng yếu và cách khắc phục.

Hệ thống thủy lực: nơi sinh ra lực nâng

Toàn bộ động tác nâng hạ và nghiêng khung đều nhờ dầu thủy lực. Một bơm thủy lực đẩy dầu có áp suất cao vào các xi lanh. Xi lanh nâng đẩy giá nâng đi lên, còn xi lanh nghiêng cho phép ngả khung tới hoặc ngả lui để giữ hàng khi di chuyển. Giữa bơm và xi lanh là cụm van phân phối, quyết định dầu đi hướng nào theo thao tác cần điều khiển của người lái, cùng hệ thống ống dẫn.

Trên xe nâng điện, bơm thủy lực được quay bằng một motor riêng. Điểm cần lưu ý là motor bơm này chỉ quay đúng một chiều; nếu đấu ngược chiều thì bơm không hút được dầu và có thể cháy. Đây là lỗi hay gặp khi thay motor hoặc board mà không để ý, một chi tiết nhỏ nhưng tốn kém.

Khi thủy lực có vấn đề, bạn sẽ thấy xe nâng chậm, nâng đến giữa chừng thì khựng, hoặc nâng lên rồi tự tụt xuống. Nguyên nhân có thể là thiếu dầu, hở gioăng phớt xi lanh, kẹt van, hoặc bơm mòn. Rò dầu quanh chân xi lanh và các đầu nối ống là dấu hiệu dễ nhận nhất, nên xử lý sớm vì để lâu vừa hao dầu vừa trơn trượt mất an toàn.

Nguồn động lực: bình điện hay động cơ đốt trong

Đây là chỗ phân biệt rõ nhất giữa hai dòng xe. Xe nâng điện lấy năng lượng từ bình điện (ắc quy). Bình cấp dòng một chiều cho các motor và mạch điều khiển. Điện áp bình thường gặp là 24V, 48V, 72V, có dòng cao hơn tùy tải trọng, đi kèm là máy sạc để nạp lại sau mỗi ca. Bình điện vừa là nguồn, vừa nặng nên còn góp phần làm đối trọng cho xe. Chúng tôi nói kỹ cách chọn và chăm bình trong bài ắc quy và bình điện xe nâng.

Xe nâng dầu hay gas thì dùng động cơ đốt trong, đốt dầu diesel, xăng hoặc gas LPG để sinh lực, kèm theo là két nước làm mát, hệ nhiên liệu và ống xả. Trên dòng này, động cơ vừa kéo xe chạy, vừa dẫn động bơm thủy lực, đồng thời quay máy phát để cấp điện cho đèn và cảm biến.

Về hư hỏng, xe điện thường gặp chuyện bình chai, sụt áp nhanh, nạp không vào; xe dầu thì liên quan tới máy như khó nổ, yếu máy, khói nhiều, hao nhiên liệu. Cách chăm hai dòng vì thế cũng khác nhau, xe điện xoay quanh chăm bình và board, xe dầu xoay quanh bảo dưỡng động cơ định kỳ.

Hệ thống di chuyển, truyền động và bánh xe

Muốn xe chạy tới lui thì cần cụm truyền động. Trên xe nâng điện, một motor kéo được thiết kế quay được cả hai chiều để xe tiến và lùi, rồi truyền lực qua cầu xuống bánh. Motor điện là trái tim của dòng xe này; nếu bạn muốn hiểu sâu nó hoạt động ra sao, có thể xem bài nguyên lý hoạt động và cấu tạo motor điện. Trên xe nâng dầu, lực từ động cơ đi qua hộp số (thường là loại biến mô hoặc powershift) rồi mới xuống bánh.

Bánh xe nâng có loại lốp đặc và loại lốp hơi. Lốp đặc bền, ít lo thủng, hợp mặt sàn kho phẳng; lốp hơi êm hơn, bám tốt hơn khi chạy ngoài sân bãi gồ ghề. Bánh mòn không đều, rung lắc khi chạy, hoặc nghe lộc cộc ở cầu là những dấu hiệu nên kiểm tra cụm này.

Hệ thống lái

Khác với ô tô, xe nâng đánh lái ở bánh sau để đuôi xe xoay linh hoạt trong lối kho hẹp. Nhờ vậy xe quay đầu trong không gian chật mà vẫn kiểm soát được phần càng phía trước. Đa số xe hiện nay có trợ lực lái để tay lái nhẹ, trên xe nâng điện phần trợ lực này thường do một motor một chiều đảm nhận.

Khi hệ lái có vấn đề, bạn sẽ thấy vô lăng nặng bất thường, đánh lái bị rơ, hoặc xe không giữ được hướng đi thẳng. Với xe điện, tay lái nặng đôi khi bắt nguồn từ motor trợ lực hoặc mạch điều khiển của nó, chứ không hẳn ở khâu cơ khí.

Bộ điều khiển điện và các board mạch

Trên xe nâng điện, phần “thần kinh” nằm ở các board mạch điều khiển. Board nhận tín hiệu từ chân ga, cần điều khiển và các cảm biến, rồi tính toán để điều tiết tốc độ motor và lưu lượng dầu thủy lực. Bên trong board là vi xử lý, các mạch chuyển đổi tín hiệu, mạch công suất điều khiển motor và cảm biến. Ngoài board còn có công tắc tơ, cầu chì và hệ dây động lực đưa dòng lớn từ bình tới motor.

Đây cũng là cụm khó và tốn kém nhất khi hỏng, nhưng lại là thế mạnh của Việt Cường. Board lỗi thường biểu hiện qua đèn báo lỗi trên bảng đồng hồ, xe đột nhiên yếu, giật cục, hoặc chết hẳn một chức năng như không chạy nhưng vẫn nâng được. Nhiều trường hợp không cần thay cả board mà sửa được đúng con linh kiện hỏng, đỡ chi phí cho khách. Bạn có thể xem thêm ở bài sửa chữa board xe nâng điện.

Đối trọng, khung bảo vệ và hệ thống phanh

Nhóm bộ phận này ít được để ý nhưng giữ vai trò an toàn. Đối trọng là khối nặng đặt ở đuôi xe, cân lại trọng lượng hàng trên càng để xe không bị lật chúi về phía trước. Đây là lý do xe nâng luôn nặng nề ở phần sau. Khung bảo vệ đầu là bộ khung thép phía trên chỗ ngồi, chắn vật rơi từ trên cao xuống người lái, tuyệt đối không nên tháo bỏ để lấy chiều cao.

Hệ thống phanh giúp dừng xe và giữ xe đứng yên khi đỗ. Xe nâng thường có phanh chân để dừng khi chạy và phanh tay để giữ xe. Nhiều dòng xe điện còn có phanh điện từ, tự hãm khi nhả ga. Phanh ăn kém, đạp sâu mới ăn, hoặc xe trôi khi đỗ trên dốc là những dấu hiệu nguy hiểm cần xử lý ngay. Chúng tôi có bài riêng về xe nâng mất phanh, phanh không ăn để bạn nhận biết sớm.

Xe nâng điện và xe nâng dầu khác nhau ở bộ phận nào?

Gom lại cho dễ so sánh, hai dòng xe giống nhau ở khung nâng, giá nâng, càng, hệ thủy lực, hệ lái, phanh và đối trọng. Khác biệt nằm ở khối sinh lực và truyền động:

Không có dòng nào tốt hơn tuyệt đối, chỉ có dòng phù hợp hơn với môi trường làm việc của bạn. Kho kín, sàn sạch, chạy một đến hai ca thì xe điện gọn và tiết kiệm; sân bãi ngoài trời, tải nặng, chạy liên tục thì xe dầu bền sức hơn.

Câu hỏi thường gặp

Xe nâng có bao nhiêu bộ phận chính?
Nếu chia theo cụm chức năng, xe nâng gồm sáu nhóm chính: hệ thống nâng hạ (khung nâng, giá nâng, càng), hệ thống thủy lực, nguồn động lực, hệ truyền động và di chuyển, hệ lái và nhóm an toàn (đối trọng, khung bảo vệ, phanh). Trên xe điện có thêm cụm board điều khiển.

Bộ phận nào của xe nâng hay hỏng nhất?
Tùy dòng xe và cường độ dùng. Xe nâng điện hay gặp vấn đề ở bình điện và board mạch; hệ thủy lực thì hay rò phớt, tụt tải; càng và xích mòn dần theo thời gian chở nặng. Bảo dưỡng định kỳ giúp phần lớn hư hỏng được phát hiện sớm khi còn nhẹ.

Vì sao xe nâng nặng ở phía sau?
Vì có đối trọng. Khối nặng ở đuôi xe cân lại trọng lượng hàng đặt trên càng phía trước, giữ cho xe thăng bằng và không lật chúi. Trên xe nâng điện, cụm bình điện nặng cũng góp một phần vào vai trò đối trọng này.

Cần tư vấn hoặc sửa chữa xe nâng?

Việt Cường chuyên mua bán, cho thuê và sửa chữa xe nâng điện, xe nâng dầu đã qua sử dụng nhập từ Nhật, cùng phụ tùng thay thế. Thế mạnh của chúng tôi là xưởng sửa chữa riêng, chuyên sâu board mạch xe nâng điện, nên xử lý được những ca mà nhiều nơi chỉ đề nghị thay cả cụm. Nếu xe của bạn đang có dấu hiệu bất thường ở bất kỳ bộ phận nào kể trên, bạn có thể xem thêm dịch vụ sửa chữa xe nâng hoặc liên hệ để được tư vấn.

CÔNG TY TNHH XE NÂNG VIỆT CƯỜNG
Trụ sở: 3/9A Trần Quốc Toản, Kp. Bình Minh 2, P. Dĩ An, TP. Hồ Chí Minh
Kho hàng và xưởng sửa chữa: 856 QL1A, P. Linh Trung, TP. Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh
Phòng kỹ thuật và dịch vụ: 0908 557 122 (Zalo)